طبقه بندی اسیدهای آمینه

 

مقدمه
پروتئینها درشت مولکولهایی هستند با وزن مولکولی 5000 دالتون که از پیوند کووالانسی یک سری واحدهای ساختاری به نام اسیدهای آمینه ساخته شده‌اند. تعداد ،‌ ماهیت و طرز قرار گرفتن این واحدها در زنجیره پروتئینی ساختار خاص و رفتار ویژه آنها را تعیین می‌کند. در ساختار این مولکولها ، هم عامل آمین و هم عامل کربوکسیل وجود دارد که هر دو به کربن مرکزی به نام کربن آلفا متصل‌اند. همچنین به کربن آلفا ترکیبی به نام زنجیره کناری که با حرف R نشان داده می‌شود و یک مولکول هیدروژن متصل شده است.

اشکال مونومری ، که واحدهای ساختاری پروتئینها را می‌سازند، شامل 20 نوع اسید آمینه متفاوت است که از نظر ویژگیهای گروه R مانند اندازه ، بار الکتریکی و حلالیت و غیره تفاوت دارند. هنگامی که پروتئینها در اسید یا باز قوی جوشانده می‌شوند، اتصال بین واحدهای مونومری آنها شکسته شده و اسیدهای آمینه آزاد می‌گردند.
طبقه بندی اسیدهای آمینه استاندارد
تعداد 20 اسید آمینه موجود در یاخته به نام اسیدهای آمینه استاندارد موسوم‌اند. برای اسیدهای آمینه استاندارد طبقه بندیهای مختلفی داده شده‌اند و از بین آنها نوعی که امروزه مورد استفاده است طبقه بندی بر حسب وضعیت بارداری گروه R است. بدین ترتیب چهار گروه اصلی را می‌توان در نظر گرفت.


گروه اول: اسیدهای آمینه با گروه R ناقطبی
در این دسته 8 اسید آمینه قرار می‌گیرند. این اسید آمینه به علت نداشتن گروههای باردار یا قطبی بسیار آب گریز بوده و به آب گریزی نیز معروف‌اند. آلانین سر دسته این گروه بوده و پس از گلیسین ساده‌ترین اسید آمینه یاخته‌ای است. آلانین در بخش R خود یک گروه متیل دارد. با افزوده شدن عوامل متیل اضافی به آلانین ، اسیدهای آمینه دیگر مانند والین ، لوسین و ایزولوسین ساخته می‌شوند. زنجیره کناری می‌تواند ساده یا منشعب باشد.

میزان آب گریزی از آلانین به طرف ایزولوسین افزایش می‌یابد. اسیدهای آمینه تریپتوفان و فنیل آلانین در زنجیره کناری خود عامل حلقوی مانند فنیل و ایندول دارند. اسید آمینه متیونین در گروه R واجد یک عامل گوگردی است که بوسیله یک گروه متیل پوشیده می‌شود. پرولین از اسیدهای آمینه ویژه‌ای است که چون در آن عامل آمین متصل به کربن آلفا با زنجیره کناری به صورت حلقه درآمده است از بقیه اسیدهای آمینه مستثنی می‌شود، در نتیجه پرولین را ایمنو اسید می‌نامند.
گروه دوم: اسیدهای آمینه با گروه R قطبی ولی بدون بار
سر دسته این گروه از اسیدهای آمینه گلیسین است که به علت داشتن زنجیره کناری ساده از نوع هیدروژن متقارن بودن کربن آلفا ، از سایر اسیدهای آمینه متمایز می‌شود. سرین و ترئونین به علت داشتن گروه الکلی در مولکول با مولکولهای آب پیوند هیدروژنی ایجاد می‌کنند و به آسانی در آن حل می‌شوند. تیروزین واجد زنجیره کناری حلقوی است که یک عامل هیدروکسیل به آن متصل شده است و بدین سبب بیش از بقیه قطبی است. زنجیره کناری سیستئین به عامل (SH) ختم می‌شود. این اسید آمینه می‌تواند به دو شکل اکسید و یا احیا در مولکول پروتئین دیده شود.

اگر عامل گوگرد احیا شده باشد این مولکول سیستئین نامیده می‌شود در صورتی که دو مولکول سیستئین در مجاورت هم قرار گیرند بین آنها پیوند کووالانسی ایجاد می‌گردد. بدین ترتیب ، پیوندهای حاصل پیوند دی‌سولفید و ترکیب مربوطه سیستین نامیده می‌شود. پیوندهای دی‌سولفید در ایجاد و پایداری ساختار سوم پروتئینها نقش اساسی دارد. دو اسید آمینه آسپاراژین و گلوتامین که شکل آمین در آنها به ترتیب اسیدهای اسید آسپارتیک و اسید گلوتامیک هستند، حد واسط بین گروه دوم و سوم به شمار می‌روند این دو اسیدآمینه در آب محلول و بسیار قطبی هستند.


گروه سوم: اسیدهای آمینه با گروه R قطبی و بار منفی
در این گروه دو اسید آمینه اسید گلوتامیک و اسید آسپارتیک قرار دارند زنجیره کناری این دو اسید آمینه به عامل کربوکسیل (COOH) ختم می‌شود. گروه R بسیار قطبی و قابل یونی شدن است بطوری که در PH فیزیولوژیک ، با از دست دادن پروتون ، به آنیون کربوکسیل تبدیل می‌گردد. در این حالت ، اسید آمینه به ترتیب اسید گلوتامیک و اسید آسپارتیک نامیده می‌شوند.
گروه چهارم: اسیدهای آمینه با گروه R قطبی دارای بار مثبت
اسید آمینه لیزین ، آرژینین و هیستیدین در این دسته جای دارند. زنجیره کناری آنها واجد گروه آمین است که در PH خنثی دارای بار خالص مثبت است. لیزین یک عامل آمین در موقعیت کربن شماره 4 زنجیره کناری دارد، آرژینین شامل یک گروه گوآنیدیوم است و هیستیدین گروه یونی شونده ضعیف ایمیدازول دارد. وجود این اسیدهای آمینه در زنجیره پروتئینی تعداد بارهای مثبت روی مولکول را افزایش داده و پروتئین خاصیت قلیایی از خود نشان می‌دهد.
اسیدهای آمینه کمیاب
علاوه بر 20 اسید آمینه ، در برخی از پروتئینها اسیدهای آمینه تغییر شیمیایی یاخته‌ای وجود دارد که از نظر ساختار و فعالیت پروتئینها بسیار مهم‌اند. از مهمترین این تغییرات می‌توان اضافه شدن گروه هیدروکسی به اسید آمینه پرولین (هیدروکسی پرولین) و یا لیزین (هیدروکسی لیزین) ، انواع اسیدهای آمینه استیل‌دار و فسفریل‌دار را نام برد. هیدروکسی پرولین حدود 12% ساختار کلاژن را که یکی از پروتئینهای مهم جانوری است تشکیل می‌دهد همچنین این اسید آمینه در ساختار برخی از پروتئینهای دیواره یاخته‌ای گیاهان وجود دارد که اکستانسین نامیده می‌شود. هیدروکسی لیزین نیز در ساختار کلاژن وجود دارد به همین دلیل کلاژن یکی از پروتئینهای استثنایی در جانوران بشمار می‌آید.


اسیدهای آمینه غیر پروتئینی
افزون بر بیست اسید آمینه اصلی و اسیدهای آمینه کمیاب ، که اساسا در ساختار پپتیدها و پروتئینها وارد می‌شوند، در یاخته‌های بافتهای مختلف اسیدهای آمینه‌ای وجود دارند که در ساختار پروتئینها یافت نمی‌شوند بلکه به صورت آزاد در فرآیندهای متابولیسمی وارد می‌شوند. از مهمترین این اسیدهای آمینه می‌توان از بتا- آلانین که پیش ساز ویتامین اسید پانتوتنیک است، سیترولین و اورنتین ، که ترکیبات حد واسط در سنتز آرژنین در چرخه اوره هستند نام برد. در یاخته قارچها و گیاهان عالی نیز اسیدهای آمینه غیر عادی ، مانند بتا- سیانوآلانین وجود دارد.

 

سلام عرض می کنم خدمت دوستان درس خون

دوستان اومدن و لطف کردن نظر دادن گفتن وبلاگ خوب بوده

ولی گفتن که چرا ادامه ندادی؟

باید بگم که سعی میکنم به خاطر دوستان بازم آپ کنم

من این وبلاگو برای نمره درست کردم که نمره خوبی بهم ندادن

اما حالا به خاطر دوستان ادامه میدم

هر مطلبی که خواستید تو نظرات بزارید سعی میکنم جمع آوری کنم و براتون بزارم

باعث افتخار منه که بتونم کمکی به دوستان گلم بکنم

تالاب میقان(تحقیق اکولوژی)

تالاب میقان

تالاب ميقان يكي از زيباترين جلوه‌هاي اكوسيستمي استان مركزي است كه در فاصله 15 كيلومتري از شمال شرق شهر اراك واقع شده است. كل حوزه‌ي كوير بالغ بر 9/5459 كيلومتر مربع و ميانگين ارتفاع آن 1670 متر از سطح درياي آزاد است.

اين تالاب به دليل وسعت، ويژگي‌هاي اكولوژيكي و ميزان تاثيرگذاري آن بر اقليم منطقه و بخصوص شهر اراك، يك اكوسيستم حساس تلقي شده و تا كنون به دليل ديدگاه‌هاي سنتي نسبت به تالاب و بيابان كه آن را منطقه اي بلا استفاده مي‌انگارند، مورد بي‌مهري‌هاي زيادي از سوي مسوولان و برنامه‌ريزان قرار گرفته و اين بي‌مهري همچنان ادامه دارد.

در توصيف ارزش و اهميت اين منطقه، كافي است به اين نكته توجه شود كه كوير ميقان به تنهايي بيش از 60 درصد پرندگان استان مركزي و 16 درصد پرندگان كشور را در خود جاي داده، كه از اين تعداد، 27 گونه آسيب‌پذير و يا نادر حمايت شده در منطقه وجود دارد كه اين امر در حساسيت موضوع مي‌افزايد.

طي سالهاي گذشته، منطقه ميقان با خطرات متعددي از جمله ساخت جاده در تالاب ميقان و همچنين ورود سرريز فاضلاب شهري، روبرو بوده كه اين اكوسيستم را با خطر تخريب شديد مواجه ساخته است.

تالاب ميقان با ويژگي‌هاي اكولوژيك منحصر به فرد و به عنوان يكي از بزرگترين زيستگاه‌هاي پرندگان مهاجر،يك اكوسيستم ارزشمند و مطرح در سطح جهان است. حضور سالانه بيش از ده هزار (10000)قطعه درناي زيباي خاكستري(Grus grus) توجه بسياري از علاقه مندان و محققين در گرايش هاي مختلف علوم زيستي را به اين منطقه معطوف مي‌كند.

وجود گونه‌هاي منحصر به فرد گياهي از جمله قره داغ(Nitraria  scoberi) كه بومي منطقه ميقان است و نقش مهمي در تثبيت خاك و كاهش غبار منطقه و تلطيف هواي شهراراك دارد، يكي ديگر از ويژگي‌هاي اين منطقه است.

وجود "پلانگتون آرتميا" به عنوان تنها جانور آبزي سازگار با شرايط تالاب و همچنين چشم اندازهاي بكر موجود در اين منطقه، قابليت آنرا دارد كه با رعايت استانداردهاي زيست محيطي پذيراي جمع بسياري از گردشگران و مشتاقان طبيعت باشد.

تالاب ميقان را يكي از بزرگترين زيستگاههاي درناي خاكستري است.

منبع:

خبر گزاری میراث فرهنگی                http://www.chn.ir/news/?section=1&id=22979

مغز

مقدمه

دستگاه عصبی مرکزی قسمتی از دستگاه عصبی است که در درون محفظه‌ای استخوانی به نام استخوان جمجمه و ستون فقرات قرار گرفته است و شامل مغز و نخاع می‌باشد. از نظر ساختمانی در سیستم اعصاب مرکزی دو قسمت به نامهای ماده سفید و ماده خاکستری قابل تشخیص می‌باشد. مغز شامل قسمتهای متنوعی است که هر کدام از آنها در عین حال که با یکدیگر در ارتباط هستند کارهای متفاوتی را انجام می‌دهند.

تکامل مغز در مهره داران

در ماهیهای اولیه و دوزیستان ، نخاع و مغز در یک راستا قرار دارند. ولی در سایر مهره داران بویژه در پستانداران بین مغز و نخاع یک خمیدگی پدید آمده است که در پستانداران عالی به 90 درجه می‌رسد. این خمیدگی ناشی از حجم زیاد نیمکره‌های مخ است. حجم مغز بویژه نیمکره‌های مخ در مهره داران اولیه رشد اندکی دارد. ولی در مهره داران عالی وسعت زیادی دارد.

سطح نیمکره‌های مخ در مهره داران اولیه تا پستانداران اولیه صاف ، ولی در پستانداران عالی بویژه انسان چین خوردگی فراوان دارد. مغز آدمی بزرگترین مغزها نیست اما وزن آن نسبت به جثه آدمی بیشترین است و با در نظر گرفتن سایر شرایط بهترین مغز است. مغز مهره داران در دوران جنینی دارای سه قسمت اولیه به نامهای مغز پیشین ، مغز میانی و مغز تحتانی است. از این قسمتها بتدریج بخشهای مختلف مغز پدید می‌آیند.

ساختار مغز

مغز در داخل استخوان جمجمه و نخاع در داخل ستون فقرات جای گرفته‌ است. سه پرده که در مجموع مننژ نامیده می‌شوند، مغز و نخاع را از اطراف محافظت می‌کنند.

• پرده داخلی : پرده داخلی چسبیده به مغز و نخاع بوده و کار تغذیه بافت عصبی را انجام می‌دهد.
• پرده میانی : پرده میانی عنکبوتیه نام دارد که به پرده خارجی چسبیده و از پرده داخلی کم و بیش فاصله دارد.
• پرده خارجی : از بافت پیوندی محکم تشکیل شده و به استخوانهای محافظ چسبیده است.

در فاصله بین عنکبوتیه و پرده داخلی مایع شفافی قرار گرفته است که از ترشحات رگهای خونی است. این مایع را مایع مغزی-نخاعی می‌گویند و کار آن محافظت از بافت عصبی است.

مخ

مخ بزرگترین قسمت مغز است و دارای دو نیمکره است که توسط رشته‌های عصبی محکم و سفید رنگی بهم متصلند و ارتباط دو نیمکره نیز از طریق همین رشته‌های عصبی صورت می‌گیرد. قسمت سطحی مخ ، خاکستری رنگ است و قشر مخ نامیده می‌شود. قشر مخ در انسان به علت وسعت زیاد خود و جای گرفتن در فضای محدود حالت چین خورده دارد. در زیر قشر مخ ماده سفید رنگی وجو دارد که از اجتماع رشته‌های عصبی میلین دار تشکیل شده است و این رشته همان دنباله‌های نورونهایی هستند که در قشر خاکستری با سایر قسمتهای دستگاه عصبی قرار دارند.

علاوه بر قشر مخ چند هسته خاکستری در بخش سفید آن وجود دارد که مهمترین آنها غده تالاموس و غده هیپوتالاموس است. هر قسمت از قشر خاکستری کار ویژه‌ای انجام می‌دهد. مراکز مربوط به دریافت و تفسیر اطلاعات رسیده از اندامهای حسی مختلف مانند چشم و گوش و پوست در این قسمت است. قسمتی از قشر خاکستری مرکز حرکات ارادی است. مخ مرکز احساسات ، فکر کردن و حافظه است. نیمکره چپ مخ حرکات طرف راست و نیمکره چپ بدن حرکات طرف راست بدن را کنترل می‌کنند. هر نیمکره کارهای ویژه‌ای را نیز انجام می‌دهد.

نیمکره چپ در زبان آموزی ، یادگیری ، تفکر ریاضی و منطق ، تخصص دارد. نیمکره راست انجام دادن کارهای ظریف هنری ، موسیقی را کنترل می‌کند. تالاموسها مرکز تقویت پیامهای حسی مانند چشم ، درد و ترس هستند و پیامهای حسی را قبل از اینکه به قشر مخ برسند تقویت می‌کنند. هیپوتالاموس مرکز تنظیم اعمال مختلفی از جمله گرسنگی ، تشنگی ، خواب و بیداری و دمای بدن است.

مخچه

مخچه قسمتی از مغز است که در پشت و زیر مخ قرار دارد. مخچه دارای دو نیمکره است، اما چین خوردگیهای سطحی آن کم عمق تر و منظم تر است. قسمت سطحی مخچه را ماده خاکستری پوشانده است. مخچه بوسیله دسته تارهای عصبی به بقیه قسمتهای دستگاه عصبی مربوط است. مخچه در کار کنترل فعالیتهای ماهیچه‌ای به مخ کمک می‌کند.

مخچه پیامهای حرکتی را قبل از اینکه به اندامها بروند تقویت می‌کند. در نتیجه حرکات نرمتری از بدن سر می‌زند. حفظ تعادل بدن نیز به عهده مخچه است. برای اینکار چشمها و گوش داخلی وضعیت بدن را به مخچه خبر می‌دهند و مخچه ، ماهیچه‌ها را طوری کنترل می‌کند، که تعادل برقرار بماند. در مجموع کارهایی که مخچه انجام می‌دهد همگی غیر ارادی هستند.

بصل النخاع

بصل‌النخاع پایین ترین مرکز عصبی واقع در استخوان جمجمه است. انتهای بصل‌النخاع به نخاع مربوط است. بیشتر بصل‌النخاع از ماده سفید و رشته اعصابی تشکیل شده است که میان نخاع و مغز قرار دارد. بصل‌النخاع فعالیت اندامهای داخلی بدن مانند قلب ، ششها و اندامهای گوارشی را اداره می‌کند. به همین دلیل یکی از مهمترین اجزای مغز است و آسیب وارده به آن مرگ را به دنبال دارد. مغز 12 جفت عصب دارد. این اعصاب با اندامهای مهمی ارتباط دارند.

بطنهای مغزی

در جریان تکامل مغز از لوله عصبی جنینی ، حفره مرکزی لوله عصبی در 4 ناحیه متسع شده و بطنهای مغزی را بوجود می‌آورد. بطنهای مغزی عبارتند از: بطنهای جانبی شامل دو بطن و هر کدام در یکی از نیمکره‌های مغزی ، بطن سوم در ناحیه تالاموس و بطن چهارم در محل بصل‌النخاع و پل مغزی.

مایع مغزی-نخاعی

سیستم عصبی مرکزی در درون مایعی به نام مایع مغزی-نخاعی قرار گرفته که این مایع هم به عنوان ضربه‌گیر سیستم عصبی مرکزی را در مقابل ضربات مکانیکی حفظ می‌کند و هم برای فعالیتهای متابولیکی آن ضروری است. حجم این مایع که از رگهای خونی بافت مغز منشا می‌گیرد بین 150 - 80 میلی‌لیتر متغیر است.عدم باز جذب این مایع و تجمع آن در بطنهای مغزی منجر به شرایطی به نام هیدروسفالی می‌گردد که می‌تواند باعث آسیب پارانشیم مغز گردد.

بیماریهای مغزی

عامل بیماریهای عفونی مراکز عصبی ، باکتریها ، ویروسها و یا موجودات زنده میکروسکوپی دیگرند. در بعضی از این بیماریها مراکز عصبی خونی می‌شوند و در برخی دیگر سموم میکروبها که در جای دیگر بدن مستقر می‌شوند، به مراکز عصبی می‌رسند و آنها را دچار مشکل می‌کنند.

فلج اطفال یا پلیومیلیت

عامل این بیماری نوعی ویروس است که از طریق غذا و آبی که به مدفوع شخص بیمار آلوده باشند، به شخص سالم سرایت می‌کند. ویروس به نخاع می‌رسد و در آنجا به جسم سلولی نورونهای حرکتی آسیب کلی می‌رساند، و ماهیچه‌های تحت کنترل آنها فلج می‌شوند. با استفاده از واکسن می‌توان به راحتی از ابتلا به این بیماری جلوگیری کرد.

مننژیت مغزی

در اثر عفونت پرده‌های مننژ مغز یا نخاع حاصل می‌شود. انواعی از باکتریها باعث این بیماری می‌شوند. یک نوع از این باکتریها به نام مننگوکوک است. علایم بیماری مننژیت به طور ناگهانی بروز می‌کند. حرارت بدن دردناک می‌شود. مننژیت بیماری خطرناکی است و در صورت تاخیر در معالجه باعث مرگ می‌شود.

آنسفالیت

آنسفالیت یک بیماری ویروسی است. ویروس در بخشهای خاکستری مغز مانند بصل‌النخاع و مغز میانی جایگزین می‌شود. ویروسهای سرخک و اوریون نیز ممکن است به مغز برسند و آنسفالیت ایجاد کنند. آنسفالیت ممکن است حاد یا مزمن باشد. در حالت حاد سردرد ، حالت خواب آلودگی در روز و دوبینی عارض می‌شود.

بیماری هاری

میکروب این بیماری نوعی ویروس است که با گاز گرفتن سگ ، گربه وارد بدن آدمی می‌شود. از زمان گاز گرفتن تا بروز بیماری 15 روز تا دو ماه طول می‌کشد.

یه چیزایی در مورد مغز...

 

مغز

مغزانسان: از سه قسمت پیش مغزومیان مغزوپس مغز تشکیل شده است.پیش مغز خود شامل دو قسمت خلفی(پشتی) و قدامی(جلویی)است .قسمت قدامی پیش مغز(تلانسفال)شامل یک جفت لوب بویایی و مخ می باشد.

---

مخ

مخ: به صورت دو نیم کره است و در واقع قسمت های مغز را پوشانیده اند.این دو مرکز پیچیده ترین فرآیندهای هماهنگ کننده واحساس ها ومراکز ارادی هستند ودرکنترل حافظه وهوش نقش اصلی را دارند. دو نیم کره ی مخ به کمک جسم پینه ای به یک دیگر اتصال دارند.

---

تالاموس هیپوتالاموسواپی تالاموس

قسمت خلفی پیش مغز(دیانسفال)شامل تالاموس وهیپوتالاموس واپی تالاموس است . . تالاموس:یک پایگاه نیمه راه است که مرکز هماهنگ کننده بیشتر پیام های حسی که به مغز می رسند می باشد. .

هیپوتالاموس : مهم ترین قسمت مغز که عهده دار کنترل و نظم کنش (رفتار)های درون بدن است.در حالت های عاطفی حیوان تاثیر می گذارد.هم چنین فعالیت های ترشحی غده ی هیپوفیز را که درزیرآن قرار دارد تنظیم وکنترل می کند.

اپی تالاموس:شامل غده ی اپی فیزاست که در خزندگان به عنوان چشم سوم شناخته شده است و در زیر نیم کره های مغز مخفی شده وهورمون ملاتونین را ترشح می کند.یکی ازوظایف آن کنترل وتاحدی ازبین بردن رفتارهای جنسی است.

---

میان مغز

درسطح پشتی میان مغز لوب های بینایی قراردارند که در پستانداران مرکز بینایی محسوب نمی شوند بلکه به عنوان راهی اعصاب بینایی که از چشم آمده اند را به مرکز بینایی در بخش قشری مخ به پس نیم کره های مخ منتقل می کنند.لوب های بینایی در بقیه جانداران به عنوان مراکز بینایی محسوب می شوند.

---

پس مغز

از دو بخش قدامی(متاسفال) و خلفی(میانسفال)تشکیل شده است.در بخش قدامی پس مغز مخچه وبرجستگی های حلقوی قرار دارند.

مخچه : بخش بزرگی از مغز است که انقباضات ماهیچه هاراهماهنگ می کندوکمک به حفظ تعادل بدن می کند. برجستگی های حلقوی :هم چون تقاطعی است که بین مغز و نخاع امتداد پیدا کرده واز طریق آن تمام اعصابی که از طرف چپ بدن آمده اندبه سمت راست مغز می روند و بالعکس. یعنی باعث می شود که فعّالیّت های سمت راست بدن توسّط نیمه ی چپ مغز و فعّالیّت های سمت چپ بدن توسّط نیمه ی راست مغز کنترل شود.

بخش خلفی پس مغز:شامل بصل النّخاع است که کنترل کننده ی حرکات تنفسی و ضربان قلب و تغییردهنده ی قطر رگ ها می باشد.درپستانداران و پرندگان وخزندگان دوازده جفت عصب مغزی از مغزسرچشمه می گیرند ودر بقیه ی جانداران این تعداد به ده جفت می رسد که بیشتر آن ها از بصل النّخاع منشعب می شوند.

---

تکامل مغز در مهره داران

در ماهی های اولیه و دوزیستان ، نخاع و مغز در یک راستا قرار دارند. ولی در سایر مهره داران به ویژه   در پستانداران بین مغز و نخاع یک خمیدگی پدید آمده است     که در پســــتانداران عـــالی به 90 درجه می‌رسـد. این خمیدگی ناشی از حجم زیاد نیمکره‌های مخ است. حجم مغز به ویژه نیمکره‌های مخ در مهره داران اولیه رشد اندکی دارد. ولی در مهره داران عالی وسعت زیادی دارد.                                سطح نیمکره‌های مخ درمهره داران اولیه تا پستانداران اولیه صاف، ولی درپستانداران   عالی به ویژه انسان چین خوردگی فراوان دارد. مغز آدمی بزرگترین مغزها نیست اما وزن آن نسبت به جثه آدمی بیشترین است وبا در نظر گرفتن سایر شرایط بهترین مغز است. مغز مهـــره داران در دوران جنینی دارای سه قسمت اولیـــه به  نام های مغز پیشین ، مغزمیانی و مغزتحتــانی است.ازاین قسمت ها به تدریج بخشهای مختلف  مغز پدید می‌آیند.

---

با عرض سلام خدمت دوستان

یکی از بازدید کننده ها از من در مورده مغزهای پنج گانه سوال کرده بود و خواسته بود براش مطلب بزارم

می خواستم بهش بگم عزیزم من تا یه هفته دیگه سعی میکنم مطلبو آماده کنم و برات بزارم ممنون از لطفت واقعا خوشحال شدم وقتی که برام نوشته بودی که وبلاگ خوبه و به دردت خورده امیدوارم تو مسابقه ی علمیتم موفق باشی

مغز در پستانداران

تشریح مغز گاو

دستگاه عصبی مهره داران از 3 بخش مهم :دستگاه عصبی مرکزی ,دستگاه عصبی محیطی ,دستگاه عصبی خودکار تشکیل می شود .دستگاه عصبی مرکزی شامل مغز و نخاع ,اعصاب محیطی شامل اعصاب مغزی و اعصاب نخاعی , و اعصاب خود کار شامل سلسله ی اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک است.در این کاوش,از دستگاه عصبی مرکزی ,مغز گاو را به عنوان نمونه ای از مغز پستانداران مورد مطالعه قرار می دهیم .هدف آموزشی کلی این کاوش عبارت است از ((آشنایی با ساختار کلی دستگاه عصبی پستانداران و ساختار خارجی و داخلی مغز گاو)).برای دستیابی به این هدف آموزشی کلی ,پس از مطالعه ی مفاهیم نظری و انجام فعالیت های عملی این کاوش ,باید به هدف های آموزشی جزئی زیر برسید,یعنی بتوانید:

1.     چگونگی شکل گیری مغزهای پنج گانه را در دوران جنینی پستانداران شرح دهید.

2.     مغز های سه گانه و اجزای مغزی پنج گانه را نام ببرید.

3.     بخش های خارجی مغز گاو را شناسایی کرده و در روی شکل مشخص سازید.

4.     با تشریح مغز گاو ,ساختارهای درونی مغز و نخاع را شناسایی کرده و در روی شکل مشخص سازید.

 

مفاهیم نظری

با تشکیل جنین پستانداران و گذشتن آن از مراحل مورولا و بلاستولا و گاسترولا لوله ی عصبی جنینی از نخستین ساختار هایی است که تشکیل می شود.برای این منظور ,تغییرات زیر صورت می گیرد:در لایه خارجی (اکتودرم),در سراسر قسمت و در محور تقارن جنین ,یاخته هایی تشکیل می شوند و صفحه ای به نام صفحه ی عصبی به وجود می آید. کمی بعد ,در وسط این صفحه و در طول آن فرو رفتگی ناودان مانندی به نام شیار یا ناودان عصبی ایجاد می شودکه دو لبه ی آن به تدریج نمو کرده و بالاخره به هم می رسند و به این ترتیب لوله ای تو خالی به نام لوله ی عصبی به وجود می آید که از لایه ی اکتودرم جدا شده و در عمق قرار می گیرد. پس از تشکیل این لوله ,تغییراتی درآن پدید می آید به طوری که قسمت پیشین لوله ی در اثر تکثیر و نمو یاخته ها برجسته شده و حباب مغزی را به وجود می آورد و بقیه ی لوله ی عصبی به صورت لوله ای تو خالی باقی می ماند که بعدها نخاع را تشکیل می دهد.سپس در اثر تکثیر و نمو یاخته های حباب مغز (یا بر جستگی های اصلی ),این برجستگی به وسیله ی دو فرو رفتگی حلقوی به 3 برجستگی به نام های برجستگی مغزی پیشین اولیه,و برجستگی مغزی میانه اولیه و بر جستگی مغزی پسین اولیه تبدیل می شود.این 3 برجستگی مغزی به حباب های مغزی اولیه مبدل می گردند.از سه برجستگی فوق ,برجستگیهای پیشین و پسین نیز به وسیله ی دو فرو رفتگی حلقوی دیگر ,هر یک به دو برجستگی مبدل شده و روی هم با برجستگی میانی حباب,5 برجستگی مغزی ثانویه  یا مغز های پنج گانه را می سازند که به ترتیب و در جهت قدامی – خلفی شامل قسمتهای زیر است:مغز اول یا مغز قدامی ثانویه,مغز دوم یا مغز واسطه ,مغز سوم یا مغز میانی ,مغز چهارم یا مغز خلفی ثانویه ,مغز پنجم یا مغز نخاعی .به علاوه مغز قدامی ثانویه به وسیله ی یک فرو رفتگی  طولی به دو قسمت راست و چپ به نام نیمکره های مغزی تقسیم می شوند.

بعدها در اثر نمو و یا کاهش و عدم تکثیر یاخته های برجستگی های فوق الذکر و تغییرات حفره ی درونی آنها (که در بعضی قسمتها وسیع تر گشته و بطنها را به وجود می آورد .همچنین در برخی قسمت ها باریکتر باقی مانده و مجاری را می سازد) قسمتهای مختلف مغز را به وجود می آیند.این قسمتها به ترتیب قرار گرفتن از بالا به پایین به قرار زیرند:

از نمو مغز اول جنین:نیمکره های مخ ,اجسام مخطط ,لوبهای بویایی,بطن اول و دوم.

از نمو مغز دوم جنین:هیپوفیز ,اپی فیز ,لایه های دیدگانی(طبقات بصری یا تالاموس)بطن سوم.

از نمو مغز سوم جنین:پایک های مغزی ,برجستگی های چهار گانه,مجرای سیلویوس.

از نمو مغز چهارم جنین:برجستگی های حلقوی,مخچه,قسمتی از بطن چهارم.

از نمو مغز پنجم جنین :پیاز مغز تیره (بصل النخاع),قسمتی از بطن چهارم.

قسمتهای فوق درون جمجمه قرار دارند و بقیه ی لوله ی عصبی مغز تیره یا نخاع را تشکیل می دهد که در سوراخ ستون مهره ها جای می گیرد.پیدایش و نمو سلسله ی عصبی تا این مرحله در تمام مهره داران یکسان است و از این مرحله به بعد است که تغییراتی در قسمتهای مختلف مغزهای پنج گانه پدید می آید.

فعالیتهای عملی

مواد و وسایل لازم

1.     مغز گاو   2. تشتک تشریح    3. وسایل تشریح.

فعالیت 1-آماده سازی مغز گاو برای مطالعه

روش کار

برای بررسی و تشریح مغز پستانداران معمولا از مغز گاو و یا گوسفند استفاده می شود.مفزی که به منظور بررسی و تشریح مورد استفاده قرار می گیرد به هنگام خارج کردن از جمجمه جانور,باید سالم و بدون عیب باشد.همچنین به علت نرم بودن زیاد باید با آن به ملایمت رفتار کرد.سپس برای این که مغز استحکام کافی به دست آورد و شکل طبیعی آن حفظ شود و همچنین تا زمان استفاده سالم باقی بماند ,آن را حداقل به مدت 3 روز در محلول آلدهید فرمیک (فرمالین)8-10٪قرار داد.یک روز قبل از تشریح باید مغز را در محلول فرمالین 2٪قرار دهیم و سر انجام چند ساعت پیش از تشریح آن را درآب معمولی تا بوی تند و آزار دهنده ی آن کاهش یابد.توصیه می شود که هنگام تشریح مغز و برای جلوگیری از نازک شدن پوست انگشتان ,از دستکش مخصوص استفاده گردد.

فعالیت2-مطالعه ی شکل خارجی مغز

روش کار

1-    سطح پشتی – در سطح پشتی  مغز پستانداران قسمتهای زیر دیده می شود:نیمکره های مخ,مخچه ,قسمتی از پیاز مغز تیره ,و اندکی از ابتدای نخاع.نیمکره های مخ در پستانداران رشد زیاد حاصل می کندو روی قسمتهای دیگر مغز را می پوشاند.نیمکره  های مخ دارای چهار لوب هستند که عبارتند از :لوب های پیشانی در جلو,لوب های پس سری در عقب ,لوب های گیجگاهی در طرفین و پایین ,و لوبهای آهیانه ای در طرفین و بالا. این لوب ها در مغز انسان به خوبی قابل تشخیص اند ولی در  مغز گاو و گوسفند ظاهرا مرز مشخصی آن ها را از یک دیگر جدا نمی کند .

بر روی سطح نیمکره های مخ برجستگی و فرو رفتگی های فراوانی وجود دارد که در برخی موارد عمیق اند و پرده ی نرم شامه ی پوشاننده ی مغز تا عمق این شیارها پیش می رود .شیار جلویی - عقبی نیمکره های مخ را از یکدیگر جدا می کند,.

در پشت نیمکره های مخ ,مخچه قرار دارد که دارای 3 قسمت مشخص ,یکی در وسط به نام کرمینه و دو بخش جانبی یا لوبهای کناری است که روی آن ها نیز چین هایی کوچک و نزدیک به هم دیده می شود.

در زیر مخچه و بعد از آن ,بصل النخاع قرار گرفته است که به تدریج باریکتر شده و به نخاع شوکی منتهی می شود.شکل سطح پشتی مغز را بکشید و قسمتها ی آن را نام گذاری کنید.

2-    سطح شکمی – در بخش جلویی سطح شکمی ,شکاف بین دو نیمکره ی مخ کاملا نمایان است .در قسمت پیشین هر نیمکره پیاز بویایی جلب نظر می کند .پیاز بویایی دو نیمکره به وسیله ی مجرای سفید رنگی به نام رابط جانبی بویایی به هم متصل می شوند.پایه یا مثلث بویایی پایه ای سفید رنگ است که محل اتصال لوب بویایی به نیمکره ی مخ است .مجموع پیاز بویایی ,رابط جانبی و پایه ی بویایی را لوب بویایی می نامند.

تقریبا در وسط سطح شکمی مغز دو رشته ی سفید رنگ مشاهده می شود که اعصاب بینایی بوده,در وسط به هم متصل می شوند و چهار راه بینایی را تشکیل میدهند.در مغز های سالم ,این قسمت کاملا دیده می شود.چهار راه بینایی توسط رابط های بینایی به تالاموس متصل است .معمولا به هنگام بیرون آوردن مغزاز جمجه چهارراه بینایی آسیب می بیند و فقط رابط های بینایی مشاهده می شوند.

هیپوفیز یا غده ی مغز آویز که محل واقعی آن در زیر چهار راه بینایی است ,در سطح شکمی مغز گاو قابل رویت نیست و فقط محل آن مشخص است.هیپوفیز که مهمترین غده ی مترشحه ی داخلی بدن است توسط پایه ی شکننده ای به نام اندام قیفی شکل یا اندام تکاوی در زیر هیپوتالاموس قرار می گیرد .علت فقدان آن در مغز گاو ,باقی ماندن آن در زیرترکی استخوان پروانه ای به هنگام بیرون آوردن مغز از جمجمه است.در عقب این محل ,دو برجستگی زبانه مانند خاکستری دیده می شود. در عقب برجستگی خاکستری,دو برجستگی مدور به نام برجستگی مدور به نام برجستگی های پستانی قرار دارند.

در طرفین برجستگی خاکستری و برجستگی پستانی و در زیر رشته های بینایی(رابط های بینایی) ,پایکهای مغزی قرار دارند که در قسمت وسط کاملا به هم متصل اند.در پایین پایکهای مغزی ,قسمت عرضی برجسته ای به نام برجستگی حلقوی یا ((پل)) مغزی دیده می شود و در زیر آن بصل النخاع قرار دارد که قسمتی از نخاع نیز به آن متصل است.شکل شکمی مغز گاو را بکشید و قسمتهای مختلف آن را نام گذاری کنید.

 

فعالیت 3- تشریح مغز و مطالعه ی بخش های درونی آن

روش کار

ابتدا به وسیله ی یک اسکاپل یا تیغ ,برش عرضی نازکی از نخاع تهیه می کنیم.برای مشاهده ی قسمتهای درونی مغز ,آن را از سطح شکمی در تشتک قرار می دهیم و با دست دو نیمکره ی مخ را در قسمت شیار میانی به ملایمت از هم دور می کنیم.در ابتدا فقط رشته های نرم شامه و رگ های بین دو نیمکره را به کمک اسکاپل از هم جدا می کنیم (باید توجه داشت که در اینجا برشی داده نمی شود) تا اینکه در قسمت عمیقتر بین دو نیمکره تیغه ی سفید رنگی به نام جسم پینه ای ظاهر شود .جسم پینه ای را به وسیله ی اسکاپل از وسط برش می دهیم و به ملایمت دو نیمکره را از یکدیگر جدا می کنیم تا در زیر آن مثلث مغزی یا رابط سه گوش مشاهده شود(راس مثلث مغزی در قسمت جلویی و قاعده ی آن درسمت عقبی مغز قرار دارد).جسم پینه ای و مثلث مغزی از مجموعه رباط های عرضی بین دو نیمکره به وجود می آیند و باعث ارتباط بین آن دو می شوندو چون فقط از آکسون یاخته های رابط تشکیل شده اند لذا سفید رنگ هستند.این دو قسمت در بخش عقبی با هم یکی میشوند و در بخش جلویی از هم فاصله می گیرندو بین آن ها در محور میانی و جلویی – عقبی ,پرده ای عمومی به نام پرده ی شفاف از بالا به پایین کشیده شده است.اگر پرده ی شفاف باز نشود ,آن را با نوک اسکاپل باز می کنیم تا بطن های جانبی یا بطن های 1و2 در طزفین و درون نیمکره ها نمایان شوند.اکنون با نوک اسکاپل مثلث مغز را از وسط دو نیم می کنیم . در زیر مثلث مغزی یا رابط سه گوش و روی لایه های دیدگانی و اپی فیز را پرده ی نرم شامه و عروقی نازک و قرمز رنگ به نام چادر مشیمی فوقانی یا ((پرده ی مشیمی بطن سوم )) می پوشاند.امتداد این پرده در بطن های طرفی ,شبکه های مشیمی بطن های طرفی را تشکیل می دهد.در زیر مثلث مغزی ,دو برجستگی خاکستری رنگ بزرگ به  نام لایه های دیدگانی یا طبقات بصری یا تالاموس قرار گرفته اند.لایه های دیدگانی در جلو به وسیله ی رابط خاکستری یا توده ی میانی تالاموس به هم متصل اند.

در بخش جلویی بطن های 1 و2 ,دو توده ی برجسته ی خاکستری رنگ به نام اجسام مخطط مشاهده می شود.در بالا و عقب لایه های دیدگانی ,جسم صنوبری یا کاجی شکل (اپی فیز) وجود دارد که به وسیله ی دو پایه به نام پایه های اپی فیز بر روی لایه های دیدگانی تکیه دارد.در بین لایه های دیدگانی و زیر توده ی میانی تالاموس و زیر اپی فیز بطن سوم قابل مشاهده است.روی بطن چهارم را که در زیر مخچه قرار دارد پرده ی نازکی به نام پرده ی سدادی می پوشاند.همچنین نرم شامه در زیر قسمت عقبی مخچه به صورت شبکه ای در می آید و به نام چادر یا پرده ی مشیمی عقبی یا ((پرده ی مشیمی بطن چهارم)) خوانده می شود.

برای مشاهده ی سایر قسمتها ,برش جلویی ـعقبی مغز را از وسط تا انتها ادامه می دهیم ,یعنی تالاموس ,بخش میانی مخچه (کرمینه), اپی فیز, برجستگی های حلقوی ,بصل النخاع و سایر قسمتها را دو نیمه می کنیم تا دو طرف کاملا از هم جدا شوند.در زیر و عقب اپی فیز ,برجستگی های چهار گانه قرار دارند که بر آمدگی های جلویی بزرگتر و برآمدگی های عقبی کوچکترند.در برش مخچه ,به محل و طرز قرار گرفتن ماده ی خاکستری و سفید توجه کنید .به علت شباهت برش مخچه به درخت,آن را درخت زندگی نامیده اند.در لبه های مخچه ,عمق شیارها و طرز قرار گرفتن آن ها را می توان دید .مخچه به وسیله ی 3 جفت پایک بالایی ,میانی و پایینی با مغز ارتباط دارد.در زیر مخچه ,بطن 4 قرار دارد که لوزی شکل است و توسط پرده ای پوشیده شده است.در کف بطن 4,یک فرو رفتگی طولی دیده می شود که در مغز انسان به پر شباهت دارد و از این جهت آن را قلم کتابت نامیده اند.ادامه ی بطن 4 به صورت مجرای اپاندیم یا کانال مرکزی در می آید که در میان نخاع قرار گرفته است.بطن های 1 و2 به وسیله ی سوراخ های مونرو ,و بطن 4 به وسیله ی مجرای سیلویوس یا بطن 3 ارتباط دارند.

 

                         ×××××××××××××××××××××××

فزیولوژی مغز

اندازه ی مغز به طور متوسط 1.5 (یک ونیم) کیلو گرم است .مغز در داخل جمجمه جای گرفته و توسط پرده هایی به نام مننژ پوشیده شده این پرده شامل 3 لایه است که سخت شامه که این لایه به سطح داخلی جمجمه چسبیده است.

پرده های مغزی                  1.نرم شامه         piamatter

                       2.عنکبوتیه             arachnoid

                       3.سخت شامه           puramatter

 

 

لایه ی بعدی لایه ی عنکبوتیه است که بین نرم شامه و سخت شامه قرار دارد و در این فضا مایع مغزی – نخاعی قرار دارد ,لایه ی داخلی نرم شامه است.

بطن های مغزی:چندین بطن یا حفره در درون مغز دیده می شود که با هم در ارتباط اند و جای مایع مغزی نخاعی می باشد.4 بطن در داخل مغز داریم ,بطن 1 و 2 در نیمکره های راست و چپ قرار دارند و از طریق سوراخ مونروبا بطن 3  در ارتباط اند.بطن 3 و 4 از طریق مجرای سیلویوس با هم در ارتباط اند.

ادامه ی بطن 4 مجرای اپاندیم است که با نخاع در ارتباط است ,مایع مغزی نخاعی از شبکه مویرگی به نام کروئید ترشح می شود که نقش ضربه گیر داشته و در دفع مواد زائد حاصل از متابولیسم مغز نیز دخالت دارد.

انواع شیار:

1-    شیار اصلی

2-    شیار فرعی

فرعی ها شیار های کم عمقی هستند که فاصله ی بین دو شیار را شکنج می گویند.شیار های اصلی شیار هایی هستند که ایجاد لوب می کنند.

 

لوب های مغزی:

1-    پیشانی

2-    آهیانه ای

3-    پس سری

4-    گیجگاهی

 

شیارهای اصلی:

1-    شیار طولی

2-    شیار مرکزی(رولاند)

3-    سیلویوس(جانبی)

4-    پس سری

 

مرکز حس بینایی در لوب پس سرس

مرکز حس شنوایی در لوب گیجگاهی

مرکز حس بویایی و چشایی زیر شیار سیلویوس

 

برای سوال هایی که در کلاس طرح شده جواب هایی را در ادامه مطلب گذاشتم .

اگه لازم داشتید یه سری بزنید بد نیست.

ادامه نوشته

قلب در پستانداران

 

 

 

بررسی تشریح قلب پستانداران

قلب در پستاندارن عبارت از عضوی ماهیچه ای و میان تهی است که دارای 4 ذحفره (دو دهلیز و دو بطن)میباشد.شکل قلب مخروطی شکل است که راس آن به طرف پایین(و یا به سمت خلفی موجود) و قاعده اش به طرف بالا (یا به سمت قدامی موجود )قرار گرفته است.قلب به وسیله ی رگ هایی که به قاعده ی آن متصل می شود در قفسه ی سینه بین شش ها و کمی به طرف چپ بدن ثابت میشود.قلب پستانداران از نظر بافت شناسی از دو قسمت تشکیل شده است :یکی عضله ی قلب یا میوکاردیوم (myocardium) که قسمت داخل آن را پرده ای به نام اندوکاردیوم (endocardium)میپوشاند.و دیگر کیسه ای به نام برون شامه یا پریکاردیوم(pericardium) است که قلب را از خارج احاطه می کند.این کیسه دو جداره بوده که یک جدار به خود قلب چسبیده و جدار دیگر غشائی است سطحی که قلب به طور آزاد در آن قرار میگیرد.قلب پستانداران چچهار حفره ای بوده که دو به دو روی هم قرار گرفته اند به این ترتیب که دهلیز چپ روی بطن چپ و دهلیز راست روی بطن راست واقع شده است . دیواره ی بین دهلیز ها و بطن ها کامل اند و هیچ گونه ارتباط مستقیم خونی بین بطن های چپ و راست و بین دهلزهای چپ و راست وجود ندارد .دهلیز راست به وسیله ی دیواره ی بین دهلیزی از دهلیز چپ جدا می شود,همچنین بطن راست به وسیله ی دیواره ی بین بطنی از بطن چپ متمایز می گردد. دهلیز چپ و بطن چپ توسط سوراخی به نام سوراخ دهلیزی بطنی به هم مرتبط می شوند.این سوراخ دارای ساختمانی خاص به نام دریچه ی دهلیزی بطنی است.هر دریچه از بخش ها یا لت هایی تشکیل شده است و آن را دریچه ی دولتی یا دو لختی یا دریچه ی میترال می نامند.همچنین بین دهلیز راست و بطن راست دریچه ی سه لتی واقع شده است.طرز قرار گرفتن دریچه ها به صورتی است که قاعده ی آن به عضله ی قلب چسبیده و از انتها در داخل بطن آزاد میباشد.لبه ی ازاد لت ها بوسیله ی طناب های وتری به پایک های داخل بطن متصل میباشد .طناب های وتری به پشت لبه ی آزاد لت ها متصل میباشد.خون سیاهرگی در دهلیز راست و بطن راست(قلب راست)و خون سرخرگی در قلب چپ جریان دارد.

بررسی شکل خارجی قلب:

به علت اینکه در قسمت قاعده ی قلب باقیمانده ی برون شامه و بافت های چربی وجود دارد,بهتر است قبل از هر کار قسمت های چربی اطراف رگها و قلب را پاک نموده و در ضمن دقت نمود که رابطه ی بین سرخرگ ششی و آئورت از بین نرود.

روش تشخیص سطح قدامی قلب:

سطح قدامی را سطح شریانی یا سطح جلویی یا سطح شکمی نیز می گویند.برای تشخیص این سطح مشخصات زیر به ما کمک می کند:

1-شیار بین دو بطن در وسط قاعده به طرف راس و متمایل به طرف چپ مشخص تشریح کننده میباشد .در داخل این شیار یک شریان و یک ورید قدامی قلب را که از شریان کرونرمنشعب اند میتوان دید.

2-در این سطح شیار عرضی بین دهلیز ها وبطن ها نسبتا مشخص است.

3-در این سطح شریان ریوی در جلوی شریان آئورت واقع شده است.اگر شریان ریوی و شریان آئورت از انتها بریده نشده باشند,بین این دو. شریان رابط تو پری به نام لیگامنتوم ارتریو زوم(Ligamentum  Arteriosum)وجود دارد .در جنین,این رابط تو خالی است و به نام dioctus  botalli نامیده میشود. این رابط در جنین خون دو شریان را با یکدیگر مربوط میسازد.

4-در بالای قلب و طرفین آن دو برجستگی قرمز رنگی دیده میشود که وابسته به دهلیز ها میباشد و به نام آئوریکول(auricle)یا گوشگ نامیده میشود .در سطح قدامی قلب آئوریکول چپ نمایان تر است.

5-شریان های مرتبط به قلب(آئورت و ششی)در این سطح قرار دارند.

(ضمن مطالعه و تشخیص تمام قسمت های بالا یک شکل شماتیک از سطح شکمی قلب بکشید.)

روش تشخیص سطح  پشتی :

سطح پشتی که آن را سطح خلفی یا وریدی یا عقبی نیز می گویند دارای اختصاصات زیر است:

1-    شیار بین بطنی از وسط قاعده به طرف راس و متمایل به طرف راست شخص تشریح کننده میباشد.این شیار یک شریان و یک ورید که شاخه ای از رگ کرونر است دیده می شود.قطر ورید بیشتر از قطر شریان است.قلب راست (دهلیز و بطن راست)در طرف راست شیار و قلب چپ در طرف چپ شیار واقع شده است.

2-    شیار عرضی بین دهلیز و بطن مشخص است.

3-    گوشگ راست (Right auricle)نمایانتر است.

4-    به دهلیز راست بزرگ سیاهرگ زبرین و بزرگ سیاهرگ زیرین نزدیک به هم وارد می شوند.در ضمن ورید کرونر( آورنده ی خون تیره ی خود قلب ( در محل سینوسی  اکلیلی یا سینوس تاجی وارد دهلیز راست می شود.در محل ورید سینوس تاجی دریچه ای به نام تبزیوس (thebesius valve) و در محل ورود بزرگ ورید تحتانی دریچه ای به نام استاشی وجود دارد.(دریچه ی تبزیوس و استاشی به اشکال دیده می شوند.)در ضمن در محل ورود بزرگ سیاهرگ فوقانی دریچه ای وجود ندارد.

5-    چهار ورید ریوی دو به دو پهلوی همدیگر وارد دهلیز چپ می شوند.

(یک شکل از سطح پشتی قلب گوسفند کشیده و قسمت های آن را نام گذاری کنید)

 

 

تشریح قلب

سطح شکمی قلب را در بالا و سطح پشتی آن را در دست می گیریم .آنگاه سوند شیار داری را از شریان ششی وارد کرده و آن را فرو میبریم تا به بطن راست برسد.در این حال به کمک قیچی شریان ششی را تا ابتدای شیار بین بطنی در سطح قدامی می بریم.سپس دنباله ی برش را در سمت راست شیار بین بطنی و شکمی به دیواره بطنی تا انتهای بطن راست ادامه می دهیم .در این حال بطن راست باز شده است که قسمت های را در آن تشخیص می دهیم:

1-    دریچه ی سینی شکل (semilunarr)که در ابتدای سرخرگ ششی واقع شده  و سه قسمتی است .این دریچه در هنگام انبساط بطن راست مانع بازگشت خون از سرخرگ ششی به بطن راست میشود.

2-    ضخامت عضله بطن راست نسبت به بطن چپ کم است.

3-    برجستگی های عضلانی موجود در کف بطن به سه شکل وجود دارد:

الف- برجستگی هایی که از یک طرف به کف بطن چسبیده و از طرف دیگر آزادند.طرف آزاد این برجستگی ها به وسیله طنابهای وتری به پشت لتهای دریچه ها متصل میشوند.انتهای آزاد هر برجستگی ممکن است به چند قسمت تقسیم شوند.این نوع برجستگی ها را پایک ها ی قلبی نوع اول یا ستون های قلبی می نامند.

ب ـ برجستگی هایی که دو سر آن ها به کف بطن چسبیده و قسمت وسط آن ها آزاد است.این برجستگی ها ممکن است بزرگ شده و دیواره ی دو بطن را به همدیگر متصل نمایند و در موقع تشریح مجبور شویم آن را قطع نمائیم .این گونه برجستگی ها را برجستگی های نوع دوم گویند.

ج ـ برجستگی هایی که تمام قسمت های آن به کف بطن چسبیده اند برجستگی های نوع سوم اند.

برای تشریح دهلیز راست به طریق زیر عمل مینمائیم:

سوند شیار دار را از وسط دریچه ی سه لتی عبور داده تا وارد دهلیز راست شود و از بزرگ سیاهرگ زیرین خارج گردد.آنگاه به وسیله ی قیچی مسافت بالا را طوری میچینیم که حتی المقدور نزدیک به قلب چپ باشد.در دهلیز راست قسمت های زیر قابل مشاهده است :

دیواره ی نازک دهلیز – گوشگ(آئوریکول)راست – بزرگ سیاهرگ زیرین با دریچه ی استاشی – بزرگ سیاهرگ زبرین –سیاهرگ کرونر به انضمام دریچه ی تبزیوس.دریچه استاشی دیده نمی شود و دریچه تبزیوس نیز به سختی قابل رویت می باشد.

(یک شکل کامل ازبطن و دهلیز چپ بکشید و قسمت های فوق را روی آن مشخص نموده و نامگذاری کنید)

روش تشریح قلب چپ

قلب را طوری در دست می گیریم که باز سطح شریانی به طرف بالا و سطح خلفی آن در دست باشد.آنگاه سوندی را از قوس آئورتی وارد کرده تا وارد بطن چپ گردد.در این حال به کمک قیچی سرخرگ آئورتی را بریده تا به ابتدای شیار بین بطنی در سطح قدامی برسیم .سپس دنباله ی برش را در طرف چپ شیار بین بطن ها (تقریبا یک سانتی متر در سمت شیار) تا راس قلب ادامه می دهیم .در بطن چپ قسمتهای زیر دیده می شود:

1-    دریچه های سینی شکل ابتدای آئورت با جداری نازک و به تعداد 3 عدد این دریچه ها نیز طوری واقع شده اند که مانع بازگشت خون به داخل بطن چپ در هنگام انبساط بطنیمی شوند.در بالای دو تا از این دریچه های سینی شکل و ابتدای آئورت دو سوراخ که مبدا شریانهای مشروب کننده ی خود قلب میباشد دیده می شود.این ها را سرخرگهای اکلیلی یا کرونر راست و چپ مینامند.

2-    ضخامت عضله ی بطن چپ از حدود 3 تا 4 برابر ضخامت عضله ی بطن راست است.

3-    پایک های قلبی نوع اول که دو عدد آن نمو فوق العاده نموده و انتهای آزادش به طنابهای وتری متصل بوده و طنابهای وتری به پشت لتهای دریچه ی میترال اتصال میابند.

4-    جدار بین بطن ها کامل و تا راس قلب ادامه دارد.

5-    دریچه ی دهلیزی بطنی یا دریچه ی میترال مانند دریچه ی سه لتی از قسمت بالا به جدار بطنی دهلیزی و از طرف پائین آویخته در بطن می باشند.

برای مشاهده دهلیز چپ , سوند را از طریق سوراخ دریچه میترال وارد دهلیز چپ نموده و ادامه می دهیم تا از یکی از سیاهرگ های ششی خارج شود. آنگاه به وسیله ی قیچی امتداد سوند را طوری میبینیم که حتی المقدور نزدیک به قلب راست باشد و با برگردانیدن لبه ی دهلیز قسمتهای درونی آن را بررسی می نمائیم.

پس از اینکه نیمه راست و چپ را مورد مطالعه قرار دادیم به مشاهده ی دیواره ی بین دهلیز ها میپردازیم .در اینجا یک فرو رفتگی به نام حفره ی بیضی دیده می شود .جدار بین دهلیزی در محل فرو رفتگی حفره ی بیضی نازک و کمرنگ است.باید دانست که در جنین پستانداران در بالای حفره ,سوراخ کوچکی به نام مجرا یا سوراخ بیضی و با سوراخ بتال (botal) وجود دارد که رابط بین دهلیز راست و چپ میباشد.

(پس از مشاهده قسمتهای فوق یک شکل از قلب چپ کشیده و قسمتهای آن را نام گذاری کنید.)

ماهیان استخوانی

 

ماهیان استخوانی

به علت داشتن اسکلت استخوانی و کیسه ی شنا مشخص می شوند.روی پوست غدد مولد مخاط وجود دارد پولک ها از نوع درخشان مدور و یا شانه ای است .بدن از 3 قسمت تشکیل شده است   1. سر    2. تنه     3. دم

دارای سر پوش یا در پوش آب ششی هستند و یک زبان کوچک دارند که در دهان ثابت است  دارای کیسه ی بویایی یا olfactoysac  دارای مخرج و سوراخ ادارای تناسلی اند و دارای باله های زوج و فرد هستند . دارای سیستم خط جانبی هستند که دارای یک سری فلس هایی است که سوراخ هایی در آنها  دیده می شود که با آن ها ارتباط عصبی دارند که نسبت به ارتعاشات حساس اند.دارای مثانه ی شنا air blader  هستند که دارای کیسه ای است که در این کیسه گازهای N2  O2     CO2 وجود دارد و باعث به عمق رفتن یا به سطح آمدن ماهی می شوند.

کرم لوله ای

 

کرم های لوله ای (نماتودها)                   nematode

این کرم ها بزرگترین شاخه در بین حفره داران کاذب اند .در دریاها آب های شیرین و خشکی یافت می شوند جانورانی استوانه ای و دراز و باریک اند بدنی فاقد بند دارند که از کوتیکول ضخیم پوشیده شده است لوله ی گوارش کامل  است و جنس نر و ماده جدا است (جدا جنس) اکثرا کوچک و میکروسکوپی اند اما تعدادی از آنها تا یک متر هم می رسند همواره کرم های لوله ای نر کوچکتر از ماده ها هستند.

 

کرمک (اکسیور ـ کرم سنجاقی ـ کرم رشته ای ـانتربیوس ورمیکولاریس )

معروفند به کرمک موجودی کوچک و سفید رنگ است در روده ی بزرگ (انتها) در داخل بدن انسان زندگی می کند این بیماری بیشتر در کودکان دیده می شود.

عوارضی مانند کم خونی ـ کم اشتهایی ـ خارش شدید مخرج ـ رنگ پریدگی دارد.

کرمک در اطراف دهان خود 3 لوب برجسته دارد جنس نر و ماده از هم جدا هستند کرم نر 2 تا 5 میلی متر و دارای سیخک تناسلی بوده و انتهای بدن خمیده است کرم ماده 6 تا 12 میلی مترو ناحیه دمی دراز است تخم این جنس بیضی شکل و ضخیم است.

 

آسکارسی لومبریکوئیدس

انگل لوله ی گوارشر انسان است کرم ماده 20 تا 40 سانتی متر طول دارد اندازه ی نر کوچکتر است رنگ صورتی یا زرد است سطح خارجی بدن پوشیده از کوتیکول است و دهانی 3 قسمتی دارد.

 

 

کرم های حلقوی

کرم های حلقوی (آنلیدا)

1.     پرتاران         polycita   نرئیس

2.     کم تاران         oligocita کرم خاکی

3.     بی تاران (هیردینه آ)  زالو

شاخه ی بزرگی از کرم ها هستند بدنب بند بند دارای دستگاه گوارش گردش خون  عصبی  تولید مثل و ماهیچه ها هستند.

کرم خاکی (لومبریکوئیدس ترس ترس)

این کرم متعلق به رده ی کم تاران است از شاخه ی کرم های حلقوی است.

این کرم دارای بدنی حلقه حلقه(somit_ segment) می باشند بند های تشکیل دهنده ی کرم خاکی شبیه یکدیگرند تعداد بند ها 100 تا 175 عدد است.

شکل خارجی کرم خاکی استوانه ای است دو انتهای بدن باریک است  سطح پشتی تیره تر و سطح شکمی روشن تر است سر مشخص ندارند دهان کرم در حلقه اول است.بر روی حلقه های بندهای 31 تا 37 بر آمدگی غده ای واضحی به نام کمربند تناسلی (کلیتلوم  clitlume ) که دارای رنگ روشن تری است دیده می شود.دارای یک سوراخ پشتی بین بند 7 یا 8 است . دارای سوراخ های دفعی (نفریدیوفور) که در تمامی حلقه ها به جز حلقه ی 1 تا 3 و آخری وجود دارد .4 سوراخ کوچک  به نام جایگاه اسپرمی دارد میان حلقه های 9 و 10 -10 و 11 وجود دارد . سوراخ مجاری تخم بر (اویداکت)در حلقه ی 14 قرار دارد.سوراخ مجاری اسپرمی در بند 15 قرار دارد.

 

 

نرم تنان

 

 

مالوسکا یا نرم تنان

شاخه ی نرم تنان جانوران پیشرفته ای هستند که بدنشان سه لایه ای است و غالبا دارای پوششی است به نام صدف  انوع صدف های حلزون  خوراکی و اکثریت صدفهایی که در اطراف می بینیم جزو این گروه اند طبقه بندی بر اساس خصوصیات شماتیک آن ها به 7 رده تقسیم می شوند.

1.     شکم پایان (گاستروپودا)     gastropoda

که بزرگترین رده هستند از لحاظ تعداد هم در آب و هم در خشکی زندگی می کنند انواع صدف های مخروطی کروی و همچنین  حلزون ها(صدف دار و بدون صدف)در این گروه قرار دارند.

تورتیلا(غالبا سفید رنگ و حجره حجره)

حلزون هلیکس

سیپرا(دارای یک شکاف است و سطح شکمی دندانه دندانه است)

کنوس (مخروطی شکل و پیچ در پیچ)

لیسه(حلزون بدون صدف)

2.     تبر پایان (دو کفه ای ها)                       plecypoda

دارای صدفی با دو کفه هستند که نرم تن به صورت پهن شده در داخل این کفه ها زندگی می کند انواع صدفهای مروارید ساز و خوراکی جزو این گروه هستند و به وسیله ی موج دریا  حرکت می کنند.

مروارید ساز(ملاگرنیا)

متیلبوس ـهالیتوس

3.     سر پایان (سفالوپودا )                           cephalopoda

دارای بازوها یا پاهایی در نزدیکی سر هستند پیشرفته ترین و تخصص یافته ترین نرم تنان هستند ممکن است صدف دار یا بدون صدف باشند .

هشت پا

نرم تن مرکب

اختاپوس

اسکوئید

لولیگو

نوتیلوس(بدون صدف)

4.     رده ی چند صدفان(پلی پلاکوفورا)

این رده دارای صدفی چند تکه ای هستند.

5.     بی صدفان

این گروه  صدفی ندارند اما پوسته ی رویی آنها حکم صدف را دارد.

نئوملینا

6.     تک صدفان (مونو پلاکوفورا)

7.     ناو پایان

صدفهایی دندانه دار دارند .

dentalium

 

اسفنج ها

 

شاخه اسفنج ها (پوریفرا)

اسفنج ها ساده ترین جانوران پر سلولی هستند که فاقد بافت یا اندام بوده همگی آبزی اند جانورانی ساکن هستند  موجوداتی بین گیاهان و جانوران هستد .اندازه ها مختلف است از 1 میلی متر تا 1 متر طول داشته  این موجودات بر حسب طرح و جنس اسکلت تقسیم بندی می شوند  .(به سه رده)

1.     اسفنج آهکی یا کالکارا

2.     شیشه ای یا سیلیسی یا هیالوسپونژیا

3.     اسفنج معمولی یا دموسپونژا

اسفنج حمام :sponge  این اسفنج به قطعات بزرگ و کوچک وجود دارد دارای اشکال نا منظم بوده به صورت کلنی به هم چسبیده دیده می شود دارای یک منفذ خروجی یا اسکولوم است .اسفنج حمام از رده ی اسفنج های معمولی است دارای رشته هایی به نام اسپونژین (اسکلت برخی از اسفنج ها از جنس پروتئین است)

شاخه ی مرجانیان یا کنیداریا (سلانتراتا)

از پست ترین شاخه های جانوری اند دارای بافتی مشخص هستند دارای اشکال پولیپ و مدوز .

مثال :هیدر آب شیرین

این جانور به طول 1 تا 3 سانتی متر است (در اندازه های میلی متر نیز دیده می شوند)

دارای دهان و در مقابل آن پاها قرار دارند این جانور به طور انفرادی به سر می برد دارای 6 تا 8 تانتاکول شاخک یا بازو ها است که این تعداد بر اساس سن و اندازه ی جانور متفاوت است در اطراف بدن بر آمدگی هایی ایجاد می شود به نام جوانه.

 

کرم های پهن

 

 

کرم های پهن platihelmints   

این کرم ها جانورانی سه لایه هستند(تقارن 2 طرفه دارند)این کرم ها به سه رده تقسیم می شوند.

1.     کرم های پهن آزاد (توربلاریا)مثل پلاناریا اغلب آزاد زی هستند سطح خارجی بدنشان پر از مژه است  دو جنسی (در هر کرم هم جنس نر و هم جنس ماده )هستند.

2.     رده ی بادکش داران (ترماتودها )  termatoda   :همگی انگل اند دارای اجزای نگهدارنده ی خاصی می باشند مثل فاسیولا.

3.     رده ی کرم های نواری (سستودها)مثال تنیا:انگل مجاری صفراوی و کبد گوسفند است کرمی است برگی شکل  این کرم به طول 2 سانتی متر دارای یک بادکش دهانی و یک بادکش شکمی است تخم کرم بیضوی شکل است.هرمافرودیت است(هم دارای دستگاه تناسلی نر و هم ماده) . بیشترین اندام در آن غدد زرده ای ـ بادکش دهانی و شکمی ـ بیضه و تخمدان است.این انگل از طریق میزبان اولیه که حلزون است وارد بدن گوسفند شده از طریق خوردن علوفه وارد کبد گوسفند شده  توسط خوردن کبد گوسفند  انسان به این بیماری مبتلا می شود.

شیستوزوما:جزء ترماتودهای خون است شکل ظاهری این کرم با سایر ترماتودها فرق دارد طول بدن کرم بین 8 تا 16 میلی متر است ظاهرا استوانه ای شکل و در وسط بدن شیاری داشته که نمونه ماده به طول 15تا25 میلی متر در داخل این شیار قرار دارد.کرم نر و ماده هر یک دارای یک بادکش دهانی و یک بادکش شکمی هستند.چرخه ی زندگی آن شبیه فاسیولا هپاتیکا است با این تفاوت که پس از این که نمونه انگل از بدن حلزون خارج شده وارد آب می شود و از راه پوست وارد بدن انسان شده و از طریق رگ های خونی به قلب و شش ها می رسدو در نهایت به عروق مثانه و مثانه را در گیر می کند.

کرم های نواری  مثال تنیا  ژیناتا   یا کرم کدوی گاو

سفید رنگ و نیمه شفاف است طول آن تا 10 متر می رسد بدنش شامل سه قسمت است.

1.     سر (اسکولکس)       2. گردن                    3. تنه

در سر دارای بادکش است قلاب ندارد گردن تولید کننده ی بند یا (پروگلوتید) بند ها در بالا نارس و هر چه به انتها می رسیم رسیده تر است تا جایی که پروگلوتیدهای انتهایی پر از تخم می باشند که به وسیله ی مدفوع دفع می شوند و از طریق دست های آلوده این چرخه می تواند تکرار شود .این انگل از طریق خوردن گوشت آلوده به این کیست به صورت نیمه پز وارد دستگاه گوارش انسان می شود  اما در نمونه ی تنیا (کرم کدوی خوکی)اندازه اش نسبت به نمونه قبلی کوتاهتر است.اما چرخه ی زندگی اش مشابه تنیای گاوی است و اختلاف دیگر اینکه این نمونه در سر دارای قلاب است.تخم آن کروی و دارای جنین 6 قلابه است.

 

 

 

 

ماهی

                                         بسمه تعالی

 

 

 

 

الف:وسایل تشریح

1.      اسکاپل

2.      قیچی

3.      سوند تشریح و سوند شیار دار

4.      پنس

5.      نخ و غیره

ب:رو پوش سفید  آزمایشگاهی بلند

در آزمایشگاه جانور شناسی 2 طنابداران و مهره داران مورد بررسی قرار می گیرند . شناخت آزمایشگاهی این جانور شامل دو بخش می شود:

1.      بررسی شکل ظاهر ی(مورفولوژی)و تشخیص جنس نر و ماده

2.      بررسی و شناخت اندام های داخلی

در قسمت اول جانور را به طور زنده و قبل از بیهوش کردن یا کشتن باید بررسی کرد  زیرا حرکات جانور نیز مد نظر قرار می گیرد.

در قسمت دوم جانور را پس از بیهوش کردن و احیانا پس از کشتن مورد بررسی قرار می دهند.

بیهوش کردن به این دلیل است که ما می خواهیم حرکات اندام های داخلی مثل قلب و گردش خون را مورد مطالعه قرار بدهیم و گرنه جانور را باید بکشیم.

بیهوش کردن توسط اتر در داخل محفظه ای مثل استوانه های شیشه ای سر پوش دار انجام می گردد.اگر عمل بیهوشی خیلی عمیق و به خصوص توسط کلروفرم انجام گیرد موجب فوت حیوان می گردد.

در آزمایشگاه اصولا از هر رده یک جانور را که بیشتر یافت می شودو مقرون به صرفه است مورد استفاده و تشریح قرار می گیرد.

 

رده ی ماهیان استخوانی                                                   class osteichthyes

از این رده ماهی حوض یا       CARASSIUS  AURATUS      را انتخاب می کنیم .در این حیوان قسمت های زیر از نظر مورفولوژی باید بررسی شود:

 

-          انوع باله ها  فلس و انوع آن  خط کناری  رنگ چشم پلک ها سوراخ بینی و محوطه ی دهانی و زبان سوراخ های دفعی و تناسلی و سر پوش برانشی.

 

                                              ××××××××××××××××××

تشخیص دو جنس نر و ماده:

اصولا ماهیان نر از ماده براق تر و در ناحیه ی سر عده ای از انها خارهای ریزی وجود دارد .

حجم ناحیه ی شکمی جانور نر به علت فقدان تخمدان کمتر فشرده تر از جانور ماده می باشد.

 

بررسی شکل خارجی:

ماهیان عموما  دوکگی شکل اند و بدن از سه قسمت متمایز تشکیل شده است:

1.      سر-از انتهای قدامی شروع و تا شکاف کلاهک یا سر پوش ادامه دارد.

2.      تنه-بین کلاهک و سوراخ دفعی و تناسلی قرار گرفته است.

3.      دم – از سوراخ مخرج تا انتهای خلفی بدن را شامل می شود.

 

اپیدرم(روپوست)

اپیدرم که بلا فاصله بعد از پوست قرار گرفته لزج می باشد .به اپیدرم فلس ها ضمیمه هستند و تمام نقاط بدن را به جز سر می پو شاند.فلس ها از هم دیگر جدا بوده و روی یک دیگر قرار می گیرند . بدین ترتیب که یک دوم(2/1) هر یک از آنها از خارج نمایان است و دو سوم (3/2 ) بقیه توسط فلس ماقبل پوشیده شده است.

 

فلس

فلس ها در میان ماهیان مختلف دارای انواع متفاوتی هستند و در ماهی قرمز فلس ها کروی است.به طور کلی در ماهیان سه 3 نوع فلس وجود دارد:

1.      فلس های خار دار یا کتنوئید(CTENOID):در سطح این نوع فلس ها خارهای ریزی وجود دارد.

2.      فلس های کروی(CYCLOID):این نوع فلس ها فاقد خار بوده و کروی شکل اند.

3.      فلس های GANOID:سطح این نوع فلس ها بسیار براق است.به همین دلیل به فلس براق معروف است.

فلس ها دارای یاخته های رنگی یا کروماتوفورCHROMATOPHORE هستند که رنگ ماهیان را سبب می شوند.فلس ها داری دوایر تیره و روشن هستند که در برخی از انواع تشخیص سن ماهی کمک می کند.دوایر تیره زمستانی و دوایر روشن بهاره و تابستانی می باشند.

 

اندام حرکت یا باله

اندام حرکت یا باله ها بر دو نوع اند :

1.      باله های زوج

2.      باله های فرد

باله های زوج عبارتند از:

1.      باله ی سینه ای (1) و باله ی شکمی (2) که به منزله ی پاهای قدامی و خلفی سایر مهره دارن می باشد.

باله های فرد عبارتند از :

باله ی پشتی(3) باله ی دمی (4) و باله ی مخرجی (5).

باله ی پشتی ممکن است به دو قسمت تقسیم گردد .باله ی دمی از نوع هوموسرک(6)است .هر باله از غشای نازکی تشکیل شده است که در ضخامت آن الیاف نرم و قابل انعطاف وجود دارند .این الیاف به صورت اشعه ی استخوانی یا غضروفی هستند.

 

خط حسی

در هر طرف بدن در نزدیکی سطح پشتی خط طولی وجود دارد که به نام خط طرفی یا حسی (7) نامیده می شود. این خط از تجمع لوله های کوچکی به وجود می آید که در هر فلس یافت می شود. در زیر این لوله ها رشته ای از عصب زوج دهم (ریوی-معدی)(8) قرار گرفته است که جانور به وسیله ی آن از ارتعاشات آب مطلع می گردد.

 

چشم ها و پلک ها

چشم ها درشت و در دو طرف سر قرار گرفته اند.فاقد پلک هستند و در نتیجه باز می باشند و نیز فاقد غدد اشکی هستند.

سوراخ های بینی

-          سوراخ های بینی خارجی در طرفین دیده می شوندو با دهان رابطه ای مندارند و توسط غشای میانی به دو قسمت تقسیم می گردد.

-          حس بویایی ماهی بسیار قوی است زیرا لوب های بویایی دارای نمو زیادی هستند.

 

محوطه ی دهانی و زبانی

فک ها مشخص هستند زبان کوچک و ثابت است و در برخی از ماهی ها زبان دارای استخوانی کوچک به نام استخوان زیر زبانی می باشد که متعلق به کمان لامی است .در قسمت خلفی دهان شکاف های تنفسی با شکاف های برانشیال مشاهده می گردد.در عقب ناحیه ی دهان و در هر طرف آن یک تیغه ی غشایی  استخوانی به نام کلاهک یا سر پوش برانشی ها قرار گرفته است که برانشی ها (دستگاه تنفسی)را می پوشاند. فضای زیر کلاهک را به نام فضای برانشی ها می نامند.

در عقب و پائین هر کلاهک جدارهای نازکی قرار گرفته است که دورن آن استخوانهای باریکی به نام اشعه برانشی وجود دارند.

 

مخرج

طرز قرار گرفتن سوراخ های دستگاه گوارش (مخرج) یا تولید مثل و ادراری بر عکس وضع استقرار این سوراخ ها در پستانداران است. بدین ترتیب که مخرج لوله ی گوارش در جلوی سوراخ تناسلی و سوراخ تناسلی قبل از سوراخ ادراری قرار گرفته است . این سوراخ ها در سطح شکمی و در جلوی باله ی مخرجی قرار گر فتنه اند.

 

قلب

در سطح شکمی زیر کلاهک قرار گرفته است.برای دیدن قلب باید قیچی را وارد ناحیه ی کلاهک کرده  در جهت قدامی –خلف بشکافی ایجاد نمود تا به زیر دهان برسد.دو لبه ی شکاف را از هم دور می کنند و بدین ترتیب قلب دیده می شود که توسط جدار عرضی به نام چین خوردگی صفاقی از حفره عمومی مجزاست.

 

برانشی ها

در زیر کلاهک قرار گرفته اند .برای دیدن آنها بهتر است کلاهک های هر طرف را کاملا قطع کرد و بدین ترتیب رابطه ی برانشی ها را با دستگاه گردش خون مورد دقت قرار داد.

 

مغز

برای دیدن و تشریح آن باید استخوان های زیر کاسه ی سر را به کمک قیچی نوک تیزی داز هم جدا کرد .برای این کار بهتر است برشی قدامی –خلفی در استخوان های سر ایجاد کرده تدریجا استخوان ها را برداشت و سپس نسج ژلاتینه این ناحیه را نیز قطع کرده سپس به مطالعه پرداخت.

 

در تشریح ناحیه ی تنه باید قسمت های زیر را مورد بررسی قرار داد:

دستگاه گوارش-تولید مثل و ادرار

برای باز کردن تنه به شرح زیر عمل می کنند:

نخست یک قطع عرضی تا بالای خط حسی ایجاد می کنند سپس قطع دیگری به موازات خط حسی و عمود بر خط اول ایجاد می کنند تا به کنار آزاد کلاهک برسد.قطع سوم در امتداد کنار آزاد کلاهک تا سطح شکمی خواهد بودو بالاخره قطع چهارم از مبدا قطع اول شورع میگردد.

انتهای قطع سوم ادامه می یابد و به جدار طرفی جانور می رسد.در نتیجه این شکاف ها نیمه عضلات تنه را خارج می سازند .در این صورت برخی از دستگاههای محوطه شکمی از خارج نمایان است.

طرز قرار گرفتن نسبی دستگاهها را مورد دقت قرار می دهند.

 

دستگاه گردش خون

همانطور که دیدیم قلب به وسیله چین صفاقی از تشکیلات حفره شکمی مجزاست و از خارج به وسیله ی پریکارد پوشیده می شود.با قیچی نوک تیزی پریکارد را پاره کرده بدون خارج کردن قلب از  بدن به قسمت های زیر توجه می کنند.

1.      بطن: به رنگ قرمز در سطح شکمی قرار گرفته است و به خوبی قابل تشخیص است.

2.      دهلیز: به رنگ قرمز تیره روی بطن قرار گرفته است کمی مسطح می باشد.

3.      جیب وریدی:قبل از دهلیز قرار گرفته و رنگ آن تیره است.

4.      پیاز شریانی :پیاز شریانی یا مخروط شریانی در جلوی بطن قرار گرفته و رنگ آن تقریبا سفید است.

5.      شریان برانشی :از پیاز شریانی خارج می شود به طور افقی به طرف انتهای خلفی برانشی ها می رود.انشعاباتی می دهد که هر یک به برانشی ها می رود.

به علت واحد بودن قلب دارای خون وریدی است.حفرات آن به طور خلاصه عبارتند از :

بطن / دهلیز/ پیاز شریانی/ جیب وریدی

1.      گردش خون شریانی :

شریان برانشی که به نام آئورت شکمی نیز نامیده می شود از پیاز شریانی جدا شده و در هر طرف به 4 شاخه (تعداد برانشی)تقسیم می گردد و بدین ترتیب شاخه های شریانی آورانرا تشکیل میدهند و در مجاور برانشی ها به صورت موئینه های شریانی قرار می گیرند.خون در مجاورت برانشی ها تصفیه می گردد و از طرفین وابران در هر طرف به مجرای فردی به نام ریشه  آئورت می ریزد.این دو مجرا به جای اینکه به قلب برگردند در پشت آن با هم یکی میشود و آئورت پشتی را تشکیل می دهند.

 

2.      گردش خون وریدی:

خون تیره بدن توسط چهار مجرای وریدی جانبی  دو تا در جلو به نام ورید های اصلی –قدامی حامل خون تیره  ناحیه سر و دو تا در عقب به نام ورید های اصلی –خلفی حامل خون تیره ناحیه خلفی و دم جمع آوری می شوند.ورید های اصلی خلفی قبل از رسیدن به قلب از کلیه عبور می کنند و بدین ترتیب تشکیل سیستم کلیوی شرکت می کنند.این ورید ها با ورید های اصلی –قدامی یکی می شوند و تشکیل مجرایی به نام مجرای کوویه را میدهند و به وسیله آن در سینوس وریدی باز می شوند.خون تیره از طریق سینوس مذکور به دهلیز و سپس به بطن ریخته و بالاخره وارد پیاز شریانی و شریان برانشی شده از آن طریق وارد برانشی ها میگردد.

قلب را به علت ارتباطی که با دستگاه تنفسی دارد از محل خود قطع نمی کنند تا بررسی دستگاه تنفسی با آن یکی انجام شود.

 

دستگاه تنفس

برانشی ها در زیر کلاهک و دو طرف حلق قرار گرفته اند.اگر ماهی را تازه از آب گرفته باشند رنگ آن ها قرمز و اگر مدتی از خروج آن ها از آب گذشته باشد رنگ آنها کمی تیره است.برای بررسی دستگاه تنفس باید کلاهک را قطع کرده و از محل خود برداشت.در این صورت وضعیت نسبی قرار گرفتن برانشی ها را می توان به آسانی دید.

تعداد برانشی ها در هر طرف چهار عدد است.برای بررسی دقیق آنها یکی از آنها را قطع  و در خارج از بدن مورد بررسی قرار می دهیم .در این صورت دیده می شود که برانشی ها از یک کمان استخوانی به نام کمان برانشی تشکیل شده است. هر کمان استخوانی در طرف خارج دارای زوائد قرمز رنگی است که به نام زوائد یا رشته های برانشی نامیده می شود.

به علاوه در طرف داخلی یعنی در طرف محوطه ی دهانی دارای خارهایی است به نام خارهای برانشی نامیده می شوند.زوائد قرمز رنگ برانشی به موازات همدیگر قرار گرفته اند و هر کدام در انتهای آزاد خود به دو شاخه تقسیم می گردند. تا بدین ترتیب بر سطح تنفسی اضافه شود .عمل خارهای  برانشی را می توان به صافی تشبیه کرد زیرا مانع نفوذ مواد خارجی به درون برانشی ها می گردد.

باید دانست که در برخی ماهی ها کیسه شنا نیز دارای عمل تنفسی است.انواعی از آنها مانند دوران لاروی قورباغه دارای برانشی خارجی و بالاخره برخی دیگر دارای ساختمانهائی در لوله گوارش هستند که تنفس آنها تنفس هوائی انجام می شود.

پس از آنکه دستگاه تنفسی به شرح فوق مورد بررسی قرار گرفت باید برانشی ها را از انتها ی خلفی و قدامی قطع کرده  در خارج بدن شستشو داده و در کنار طشتک قرار داد.

 

دستگاه عصبی

مغز در حفره ی استخوانی سخت و مقاومی قرار دارد. برای تشریح مغز باید در امتداد محور میانی  و قدامی –خلفی بدن به وسیله ی اره ی تیز شیاری ایجاد کرده سپس با قیچی نسوج چربی و ژلاتینی اطراف را بردارند تا مغز نمایان شود.در این موقع مقداری آب روی مغز جریان می دهند تا بدین ترتیب شستشو شود و سپس آن را به شرح زیر مورد بررسی قرار می دهند.

بخش های پنجگانه مغز و نخاع شوکی به دنبال یکدیگرقرار دارند .نمو مغز ماهیان کم و حدود 5000/1 تا 500/1 وزن جانور است .در ماهی قرمز مغز حدود 4/1 تا 3/1 فضای جمجمه را اشغال می کند بقیه فضا را نسج چربی و ژلاتینی اشغال شده است.

1.      مغز اول:

سقف نیمه کره ها دارای نمو مختصری هستند و از غشا پوششی غیر عصبی به نام پالیوم پوشیده شده اند ولی کف مغز اول (اجسام مخطط)دارای نمو زیادی است.قطعات بویایی دارای رشد زیادی هستند و به پیاز بویائی که کروی شکل منتهی می شوند.

2.      مغز دوم:

طبقات بصری دارای نمو مختصری هستند که در بین آنها اپی فیز قرار دارد. اعصاب بینائی طویل و کیاسما راتشکیل می دهد.

3.      مغز سوم:

طبقات دو گانه دیده می شوند.

4.      مغز چهارم:

مخچه دارای رشد زیادی است ولی صاف میباشند.

5.      مغز پنجم:

نمو کف(پیاز)نسبتا زیاد است و سقف آن دارای فرو رفتگی بطن چهارم است که در طرفین آن پیاز نظیر دو ستون برجسته گردی نمایان است.

تعداد اعصاب مغزی زوج و تعداد اعصاب نخاعی بر حسب ماهی فرق می کند.

 

دستگاه گوارش

دستگاه گوارش از دهان شروع و به مخرج ختم میشود .به این دستگاه کیسه ی شنا ضمیمه است بدین ترتیب که وسیله زائده ای به سطح خلفی معده اتصال دارد . مری در انتهای قدامی و روده ها را در انتهای خلفی قطع کرده لوله گوارش را همراه با کیسه ی شنا از بدن جانور خارج می سازند و به طشتک سنجاق کرده به شرح زیر مورد بررسی قرار می دهند :

1.      مری : کوتاه و باریک است

2.      معده:کیسه ی حجیم و متسعی است که به آن مجاری کبدی و پانکراس باز می شود.

3.      روده:دارای پیچ و خم های زیادی است و به آنوس ختم می شود.سوراخ آنوس اولین سوراخ شکمی است.

4.      غدد ضمیمه دستگاه گوارش که عبارتند از :

-کبد :نسبتا بزرگ  به رنگ مابل به بنفش است. در وسط آن کیسه ی صفرا به رنگ سبز مایل به آبی دیده می شود .

- پانکراس:روی کبد پراکنده است و به رنگ زرد می باشد.بدین ترتیب از کبد تمییز داده می شود. که به صورت زبانه ی قرمز رنگی است گرچه جز دستگاه گوارش نیست ولی در این مرحله از تشریح باید به آن اشاره کرد.

- کیسه ی شنا :  نسبتا حجیم و اکثر اوقات از گازهای مختلف مانند اکسیژن و انیدریدکربنیک و ازت پر می باشند.

این کیسه در سطح پشتی دستگاه گوارش بین غدد تولید مثل و زیر کلیه ها قرار دارد و از دو قسمت نا مساوی متسع تشکیل شده است.بین آنها مجرایی به نام مجرای تنفسی وجود دارد که به مر ی مربوط می شود . در جدار کیسه ی شنا برجستگی های کوچکی به نام غدد تولید گاز و یا اجسام قرمز دیده می شود که در جذب یا تولید گاز دخالت می کند.

 

دستگاه تولید مثل

غدد اصلی تناسلی در دو جنس نر و ماده در حالت معمولی شباهت زیادی به هم دارند .در هر جنس دو غده ی تناسلی چپ و راست در طرفین کیسه ی شنا و زیر کلیه ها واقع شده هر یک به وسیله ی رشته های صفاقی نگهداری می شوند.دو غده را در فصل تولید مثل می توان به خوبی از هم تشخیص داد زیرا در این فصل رشد آن ها زیاد است و بیضه ها سفید شیری رنگ و حاوی مایعی به همین رنگ می باشند.

تخمدان نیز در فصل مذکور بزرگ و حاوی تخم های فراوانی می باشند.از هر یک از دو غده ی تناسلی مجرایی خارج می شود که به هم نزدیک شده توسط سوراخ واحدی به خارج مربوط می شوند این سوراخ(سوراخ تناسلی) بین سوراخ گوارشی و ادراری قرار دارد.پس از ملاحظه و بررسی دستگاه تولید مثل نر یا ماده باید آن را از بدن قطع کرده کنار طشتک  قرار داد.

 

دستگاه دفع ادرار

کلیه ها از نوع مزونفروس و پهن می باشند که خارج از پرده ی صفاق به ستون مهره ای چسبیده اند. به هر کلیه مجرایی مربوط است که با مجرای طرف دیگر به مثانه می رسد(میزنای).مثانه توسط مجرائی (میزراه) به مخرج ادراری مربوط می شود.پس از بررسی دستگاه دفع ادرار در بدن باید آن را قطع کرده و در کنار طشتک قرار داد.

ادامه نوشته

رده پرندگان

 

رده پرندگان

پرندگان جانورانی هستند که با داشتن پر از سایر جانوران به سهولت تشخیص داده می شوند . پر بدن پرنده را عایق ساخته و تنظیم دمای بدن را میسر میسازد .ضمنا پر  در با لو دم موجبات پرولز را فراهم می آورد.

اینجانوران بر خلاف رده های خزندگان و دوزیستان خونگرم هستند  بدین معنی که دمای بدن تابع دمای محیط نیست و دمای بدن توسط مراکز موجود در دستگاه عصبی کنترل می گردد.

مشخصات کلی پرندگان

1.      بدن از پر پوشیده شده است .

2.      دارای دو جفت اندام حرکتی است.

3.      استخوان بندی کاملا استخوانی است.

4.      قلب 4 حفره ای دارند کمان آئورت طرف راست باقی مانده است.

5.      تنفس توسط شش ها انجام می گیرد . شش ها به کیسه های هوائی متصل هستند .در محل انشعاب نای اندام تولید صدا یا سوتک (syrnix) قرار دارد.

6.      مثانه وجود ندارد.

7.      در نوع ماده فقط یک تخمدان و اویدوکت طرف چپ وجود دارد و طرف راست تحلیل رفته است.

8.      لقاح داخلی است.

9.      12 جفت اعصاب مغزی وجود دارد.

10.  دمای بدن در آنها معین و تنظیم شده است.پرندگان جانورانی خونگرم هستند.

برای بررسی ساختمان پرندگان و تشریح اندمهای داخلی کبوتر را انتخاب می کنیم.

شکل خارجی

بطور کلی پرندگان دارای سر مشخص و گردنی قابل انحنا بوده و بدن آنها دوکی شکل است.بالها  به  Z  شکل تا خورده و در هنگام پرواز کشیده میشود. البته پرواز یکی از ویژگی های پرندگان میباشد که این قدرت را به پرندگان میدهد که در برابر هجوم دشمن به راحتی بگریزد و ضمنا آزادانه زیستگاههای جدید و مناسب فصل را برای خود پیدا نماید.

تشکیلات بدن پرندگان بطور کامل برای پرواز پرنده در هوا سازش پیدا کرده است. بدن دوکی شکل موجب حداقل مقاومت در برابر هوا میگردد. ضمنا پرندگان دارای پوشش نازکی بوده و به علت استخوانهای لوله ای که کیسه های هوایی در داخل آنها قرار دارد موجب سبک شدن وزن پرنده است.فاقد دندان و آرواره های قوی میباشند. غذا بدون اینکه خورده شود بلعیده می گردد.مقدار چربی بدن پرندگان خیلی کم است .به همین دلیل وزن مخصوص پرندگان حتی در سنگین ترین آنها از 0.6 تجاوز نمی کند. لازمه ی پرواز این است که  نسبت سطح به وزن خیلی بالا باشد بدین لحاظ پرندگان نمی توانند مانند پستانداران دارای جثه بزرگی باشند.

پوشش بدن

پوست پرندگان با پستانداران متفاوت است.در پرندگان پوست نازک خشک و نسبتا شل و آزاد است.پوست پرندگان عاری از غدد پوستی و عر ق میباشد . فقط یک غده بزرگ چربی در پایه دم قرار دارد .پاهای پرندگان مثل خزندگان دارای فلس هایی میباشد.منقار در آنها شاخی است و برای جلوگیری از شکنندگی توسط غده چربی پایه دم چرب نگهداشته می شود.

پر از اپیدرم سر چشمه می گیرد .جهت پرواز و نگهداری درجه حرارت بدن به کار می رود.پر انواع مختلف  دارد بعضی بزرگ و خشن هستند که در بال و دم  دیده می شوند و برای پرواز به کار می روند ولی بعضی دیگر نرم بوده و سطح بدن را می پوشاند و برای حفظ درجه حرارت بدن و محافظت پوست به کار می رود.

دستگاه تناسلی ماده

اندام تناسلیفقط در سمت چپ رشد می کند و طرف راست به صورت کوچک و رشد نیافته است. تخمدان در مجاورت کلیه چپ قرار دارد . انتهای اویدوکت به شکل قیف بوده که تخمکهای رسیده را دریافت می مند.انتهای دیگر اویدوکت به بالوعه ختم می گردد.تخمک توسط قیف اویدوکت گرفته شده و به داخل لوله اویدوکت هدایت می شود.با حرکات لوله ی تخم بر (اویدوکت) تخمک به طرف بالوعه هدایت می شود.لقاح در بخش قدامی لوله اویدوکت صورت میگیرد.آلبومین در بخش میانی اویدوکت و پوسته در ناحیه خلفی و مجاور بالوعه ترشح میگردد و دور تخم را احاطه می کند.

غدد داخلی

      -هیپوفیز:

در قسمت زیرین مغز قرار دارد و از دو قسمت تشکیل شده است . این غده هورمونهای زیر را ترشح می کند:

-          سوماتوترپ(STH)

-          پرولاکتین

-          تیروکسین(T.S.H)

-          کونادوتروپین

-          ×کونادوتروپین دو نوع می باشد:

-          الف. هورمون LH  (leuteinizing hormone )

-          ب.هورمون FSH (stimuleaing hormone)

-          غدد فوق کلیه

در نزدیکی کلیه و در مجاورت آن قرار دارد . این غده ترشح کننده ی کورتیکواسترون میباشد.

-          تیروئید

تیروئید در پرندگان ترشح کننده ی تری یدوترونین (T3)    و تیروکسین (T4)میباشد.

-          پاراتیروئید

در پرندگان غده  پاراتیروئید از رشد و فعالیت زیادی بر خورداراست.

این هورمون نقش مهمی را در برداشتن کلسیم از استخوان در موقع تخم گذاری ایفا می کند.

-          پانکراس

این غده در پرندگان انسولین و گلیکاگون ترشح می کند .میزان ترشح انسولین نسبت به پستانداران خیلی کم است ولی تقریبا ده برابر پستانداران گلیکاگون ترشح می کنند.

-          تیموس و غده بورسافابرسیوس

که در پدیده ایمنی نقش دارند.

 

دستگاه عصبی

مغز پرندگان نسبت به جثه آن در مقایسه با بقیه مهره داران به جز پستانداران رشد زیادی کرده  است.نیمکره های مخ رشد زیادی کرده اند ولی صاف هستند . حس بویایی در پرندگان ضعیف می باشد.اجسام بینائی در پرندگان در مغز میانی به طور محسوس تکامل پیدا کرده است .مخچه بزرگ و چین خورده است و دارای یک جسم مرکزی و دو قطعه جانبی است و کنترل کندده حرکات و هماهنگی پرواز را بر عهده دارد.

 

دستگاه تنفس

سوراخهای بینی بر روی منقار قرار دارد که به دهان باز می شود .گلوت در کف حلق قرار دارد که به صورت شکافی میباشد.گلوت به نای باز می شود .نای از حلقه های غضروفی و متعدد تشکیل یافته است .قبل از انشعاب نای  به دو نای حجیم تر تقسیم شده و جعبه صوتی یا سیرینکس(syrinx) را به وجود می آورد که محل تولید صداست .نایچه ها به شش های چپ و راست منتهی شده و پس از انشعابات بسیار به کیسه های هوایی ریوی منتهی می شود .

علاوه بر کیسه های هوائی ریوی تعدادی کیسه های هوای در قسمتهای مختلف بدن وجود دارند که در سبک کردن وزن بدن پرنده در هنگام پرواز و ضمنا در افزایش حجم تنفسی نقش مهمی را دارند.

 

دستگاه ادراری

یک جفت کلیه سه قسمتی در قسمت خلفی حفره عمومی بدن در زیر استخوان لگن قرار دارد .از هر کلیه یک میزنای خارج می شود که مستقیما وارد بالوعه میگردد.ادرار در پرندگان نیمه جامد است.

 

دستگاه گوارش

دستگاه گوارش از دهان شروع می شود که دارای یک زبان نازک  و ظریف است .دهان با بزاق مرطوب و نرم می شود .بزاق دارای موکوس بوده و ندرتا دارای آمیلاز است. غذا معمولا به طور کامل باعیده می شود . بعد از دهان حلق و مری قرار دارد .مری در قسمت پائین متسع و شده و چیه دان را به وجود می آورد.معده اصلی در پرندگان از دو قسمت تشکیل شده است .قسمت اول پیش معده می باشد که ترشح کننده ی آنزیم های گوارشی است و ساختمان غده ای دارد و در آنجا مواد غذایی با آنزیم های پپتید مخلوط می شود و قسمت دوم که عضلانی است و کار هضم و خرد کردن مواد غذایی را در پرندگان به عهده دارد .معده ی عضلانی در واقع کار دندان را در پرندگان انجام می دهد و در پرندگان دانه خوار و یا پرندگانی که غذای سفت می خورند معمولا دانه های شن در خرد کردن غذا کمک می کند . بعد از معده دوازدهه و سپس روده ی کوچک قرار دارد .صفرا و ترشحات پانکراس به دوازدهه باز می شود.در محل اتصال روده به رکتوم دو کیسه کور دیده می شود . رکتوم به عضوی به نام کلوآک یا با لوعه باز می شود . این عضو همچنین دریافت کننده ی ترشحات ادراری و تناسلی نیز می باشد .کلوآک نهایتا به مخرج ختم می شود.

 

دستگاه گردش خون  

از ویژگی های پرندگان وجود یک گردش خون کامل با متا بولیسم بالاست که درجه حرارت ثابت و بالایی را در پرندگان ایجاد می کند .قلب پرندگان دارای دو دهلیز و دو بطن مشخص و متمایز می باشد.گردش خون وریدی و شریانی کاملا از یکدیگر مجزا می باشد. خون تیره توسط دو بزرگ سیاهرگ زیرین و زبرین به دهلیز راست آورده می شود.سپس خون وارد بطن راست و سر انجام توسط سرخرگهای ریوی برای تبادل گاز کربنیک و اکسیژن به  ریه ها برده می شود.

خون اکسیژن دار از راه سیاهرگهای ریوی وارد دهلیز چپ سپس به بطن چپ و بالاخره توسط قوس سرخرگ آئورت راست به تمام بدن جریان پیدا می کند.

 

دستگاه تولید مثل

در جنس نر دو بیضه بیضی شکل و سفید رنگ وجود دارد که در ناحیه قدامی کلیه ها قرار دارند.از هر بیضه یک مجرای دفران خارج شده و به موازات میزنای  به طرف خلف بدن کشیده شده و وارد بالوعه میگردد.در اغلب پرندگان مجرای دفران قبل از اینکه وارد بالوعه گردد به قطرش افزوده شده و کیسه ذخیره اسپرم را تشکیل می دهد.

 

انواع پر در پرندگان عبارتند از:

1.      شاهپر(contour)

2.      کرک پر(down feathers)

3.      فیلوپلوم(filoplume)

4.      موپر  (bristle)

 

هاگداران

  تریپانوزوم

 

             

هاگداران (اسپوروزآ)

                                                        جلسه ی 4

 

 شاخه ی هاگداران تک یاختگانی هستند که هاگ تولید می کنند و همگی انگل اند بیشتر گونه های این شاخه انتشار جهانی دارند و انگل بدن بی مهرگان و مهره دارانند چرخه ی زندگی پیچیده دارای دو مرحله تولید مثل جنسی و غیرجنسی اند .

نمونه هایی از جنس های انگل را بررسی می کنیم:

 

کوکسیدیاها:انگل داخلی بی مهرگان و مهرهدارانند و به سلولهای پوششی دیواره ی روده و سایر یاخته های میزبان حمله می کنند دو نمونه از این گونه پلاسمودیوم و توکسوپلاسموز را بررسی می کنیم .

 

پلاسمودیوم:این جنس شامل بیش از 50 گونه است که همه ی آن ها بیماری هایی را در جانوران مختلف ایجاد می کند انسان میزبان مهره دار برای 4 گونه از پلاسمودیوم هاست که هر کدام از آنها نوع خاصی از بیماری مالاریا را ایجاد می کنند.

این 4 گونه عبارتند :

 پلاسمودیوم ویواکس :عامل بیماری مالاریا 3.1 خوشخیم

پلاسمودیوم اواله  و فالسی پاروم: مولد مالاریا 3.1 بد خیم

پلاسمودیوم مالاریه : مولد بیماری مالاریا  4.1  و خوشخیم

دو مر حله ی زندگی آن ها شامل مرحله غیر جنسی یا شیزوگونی و دوم یا اسپوروگونی در داخل بدن پشه آنوفل در طی این دو مرحله تولید سلولهای گامتوفیتی (ماکروگامتوسیست و میکرو گامتوسیست) می شود.

ماکرو یا گامت ماده که لوبیایی شکل و اجزای سیتو پلاسمی در داخل سلول پراکنده است.

میکرو یا گامت نر که اندازه آن نسبت به گامت ماده کوچکتر باریکتر و اجزای سیتو پلاسمی در مرکز تجمع دارد .

 

در مرحله ی رینگ تروفوزوئیت های فعال در داخل گلبول قرمزRBCتکثیر کرده به روش شیزوگونی و سر انجام شیزونیت ها را ایجاد کرده که غشای RBCپاره کرده و باعث علائم تب و لرز در بیمار می گردد.

 

توکسوپلاسما:شناخته ترین تک یاخته  انگلی است که در بین پرندگان و پستانداران دیده می شود یکی از شایع ترین انگل های انسانی است اکثر بافت های بدن میزبان ممکن است آلوده شوند و علائم این بیماری بستگی دارد به بافتی که مورد تهاجم قرار گرفته باشد .اسم بیماری توکسو پلاسموز است تولید مثل به روش غیر جنسی است.تریپانوزوم جز تاژکداران انگلی است (انگل خون و نسج(بافتهای مرتبط با خون))بیشتر در خون مهره داران دیده می شود ازبین تریپانوزوم ها 3 گونه ی انگل در انسان شناخته شده:

1. تریپانوزوم گامبینس (عامل بیماری خواب)
2. تریپانوزوم کروزی (عامل بیماری شاگاس)
3. تریپانوزوم رودزینس

 

تریپانوزوم بالغ بدن کشیده و دراز دارد از یک طرف نوک تیز بوده فقط دارای یک تاژک است و دارای هسته ی بزرگی در وسط بدن است.

 

لیشمانیا: عموما انگل بوده دارای یک تاژک است پشه ی خاکی عامل انتقال این بیماری است که تولید بیماری سالک را می کند.

ادامه نوشته

وزغ

 

رده دوزیستان class amphibia

 

از این رده قورباغه که از راسته ی بی دمان (anara) است مورد بررسی قرار می دهید.این جانوران انواع متعدد دارند که عده ای در آب و انواع دیگر در خشکی بسر می برند .

این جانوران در فصول پاییز و زمستان غیر فعالند ولی از اوایل بهار زندگی فعال آنها آغاز می گردد. فصل تولید مثل اردیبهشت و خرداد است.قورباغه بعد از 2تا4 سال و ندرتا 2 سال بالغ می شود .در زیر رده شدanura دو خانواده ی مهم وجود دارد:

1. Bufonidao
2.  Ronidae

    

   از جنسهای معروف bufonidae می توان bufo یا وزغ از جنسهای معروف Ranidae می توانrana  یا قورباغه را نام برد.

   اختلافات قورباغه (rana) و وزغ(bufo)

    

                                                 قورباغه                      وزغ

    

   رنگ بدن                                 سبز روشن                  سبز پر رنگ و لکه دار کثیف

   شکل سر                                 تقریبا مثلثی                  بیضی شکل

   عضلات بدن                             قوی و کشیده                کوتاه

   پرده بین انگشتان                        نمو زیاد دارد                نمو چندانی ندارد

   غده پاراتید                               ندارد                          دارد

   انتهای زبان                              دو شاخه                      گرد

   حرکت                                    سریع وجهشی               کند

   محل زندگی                              معمولا آب                   اکثرا خشکی

    

   دستگاه غدد و ضمیمه آن را پرده ای از جنس بافت پیوندی بنام روده بند در بر گرفته است.

   کبد:

   قهوه ای رنگ و چند قطعه همراه با کیسه ی صفرا در قسمت ابتدای کوچک مشخص است. اگر به کیسه ی صفرا با پنس فشار وارد کنیم مایع زرد رنگی در مجرای صفراوی وارد می شود.

    

   پانکراس:

   چند قطعه بوده و زرد کم رنگ می باشد و بعد از معده و ابتدای روده کوچک دیده می شود.

    

   طحال:

   به صورت جسم قرمز و کروی به ابعاد 2 تا 3 میلی متر بوده که در ابتدای راست روده دیده می شود . طحال یکی از اعضای خون ساز بدن است.

    

    

   دستگاه ادراری :

   اگر دستگاه گوارش را برداریم در دو طرف ستون ستون مهره کلیه ها را می بینیم که قرمز مایل به قهوه ای  است.از قسمت کنار خارجی هر کلیه لوله ای به نام میزنای خارج می شود که ادرار را به مثانه می رساند .مثانه در قسمت پائین راست روده به صورت کیسه ی سفید رنگی با جدار نازک مشخص است.بر روی کلیه ها نوار زرد مایل به نارنجی دیده می شود که غدد فوق کلیه می باشد.

    

    

   دستگاه تناسلی نر:

   بیضه ها:

   بیضه ها تخم مرغی شکل صاف و زرد کم رنگ متمایل به خاکستری در مجاورت کلیه ها قرار گرفته که توسط مجاری متعددی به نام مجاری برنده به میزنای مربوط است.در بالای بیضه ها ی وزغ دانه های زرد رنگی به نام اندام بیدر(bidder)وجود دارد که چنانکه بیضه ها برداشته شوند این اندام به تخمدان تبدیل می گردد.

    

   دستگاه تناسلی ماده:

   شامل دو تخمدان بزرگ کیسه مانند است که قسمت زیادی از حفره عمومی بدن را فرا گرفته و از ناحیه خلفی به کلیه ها متصل است. اطراف تخمدان ها را پرده ی روده بند فرا گرفته است.

   در کنار هر تخمدان لوله ای پر پیچ و خم سفید رنگی به نام اویدوکت یا لوله ی تخم بر مشاهده  می شود که انتهای قدامی آن وسیع تر بوده و شیپور فالوب نام دارد.تخمک ها پس از رسیدن در تخمدان در محوطه ی عمومی بدن رها شده  سپس از راه شیپور فالوب و اویدوکت به رحم  وارد می شود بالاخره تخمک ها از طریق بالوعه و مخرج دفع می شود.

    

   دستگاه عصبی:(در دو طرف مهره ها10 جفت عصب دیده می شود)

   برای مطالعه  دستگاه عصبی ابتدا محتویات غدد پاراتوئید را خارج می کنیم .برای این کار مقداری پنبه روی غدد مزبور می گذاریم وسپس غدد مزبور را سوراخ می کنیم تا کاملا محتویات آن خالی شود.

   برای در اوردن دستگاه عصبی ابتدا  پوست روی جمجه را برمیداریم و سپس با نوک اسکالپل شیاری کم عمق در استخوان روی جمجه به وجود می آوریم و به آهستگی قطعات استخوانی  را بر می داریم تا مغز و نخاع شوکی جانور نمایان شود . در این حالت قسمتهای زیر را میتوان به راحتی مشاهده کرد:

   در قسمت قدامی لب های بویایی که در قسمت حفرات بینی به پیاز و کیسه های بویایی مربوط است در زیر آن نیمکره های مخ مشاهده میشود.پائین تر از نیمکره های مغزی اپی فیز و در زیر آن برجستگی های دو گانه دیده میشود.

   مخچه نا نمو کم و به صورت نوار عرضی در بالای بصل النخاع دیده می شود . بعد از بصل النخاع نخاع شوکی  قرار دارد که تا انتهای ستون مهره ها ادامه دارد.

    

    

   بررسی احشا:

   قلب:در زیر کمر بند سینه ای قرار گرفته از پرده ی ظریفی به نام پریکارد احاطه شده است .پس از پاره کردن پریکارد مایع روشنی خارج می شود.قلب از سه حفره تشکیل شده است  دو دهلیز در بالا و یک بطن در پائین قبل از دهلیز راست سینوس سیاهرگی وجود دارد.

   خون اندامها توسط سیاهرگها زیرین و زبرین ابتدا وارد سینوس سیاهرگی شده و سپس از آنجا وارد دهلیز راست می گردد . با انقباض بطن خون به طرف اندام ها و ششها جریان پیدا می کند .خون ششها توسط سیاهرگهای ششی به دهلیز چپ وارد شده سپس وارد بطن میگردد.

    

    

   دستگاه تنفسی:

   شامل دو توده ی اسفنجی نسبتا بزرگ است.مخصوصا اگر پر از هواباشد کاملا مشخص میباشد. در طرفین و زیر قلب قرار دارد .تنفس دوزیستان توسط ششها پوست و مخاط دهان صورت می گیرد.

    

    

    دستگاه گوارش:

   دستگاه گوارش شامل دهان مری کوتاه که به معده در طرف چپ  بدن متصل میگردد.معده به روده کوچک و آن هم به بالوعه یا کلوآک منتهی میگردد. کلوآک یا بالوعه کیسه ای است که دستگاه گوارش و دستگاه ادرای و دستگاه تناسلی به آنجا باز می شود . بعد از کلوآک مخرج قرار دارد .

   اگر با دقت توسط قیچی اتصال دو استخوان شرمگاهی را قطع کنیم کلوآک نمایان می شود.

    

   بررسی دهان وزغ:

   سقف دهان از جلو از دو طرف بوسیله ی قوس استخوانی احاطه میشود:در آن دندان های ریزی وجود دارد . این دندانها به زحمت دیده می شوند ولی با انگشت می توان آنها را لمس کرد .در داخل دهان زبان پهن و بلندی قرار دارد که از قسمت عقب آزاد و در جلو به فک پایین متصل است. در فک بالا دندان و ومرین (vomerine) بر روی سطح داخلی فک بالائی دو سوراخ مربوط به بینی و دو سوراخ دیگر مربوط به مجاری گوش میانب یا سوراخهای اوستاش مشاهده میشود.

   دستهای این جانور هر کدام دارای 4 انگشت است در صورتیکه پاها هر یک دارای5 انگشت میباشد.پرده ای که بین انگشتان پا قرار دارد در وزغ از رشد چندانی بر خوردار نیست.

    

    

   بررسی شکل خارجی :

   رنگ قورباغه :دارای رنگهای متغییر است .در پوست آن دانه های رنگی متعددی مانند زرد سیاه و قرمز وجود دارد . رنگ بدن قورباغه به عوامل متعددی بستگی دارد:مثل روشنایی  رطوبت و غیره.

   قورباغه هایی که در فصل بهار یا تابستان صید می شوند دارای رنگ سبز  در پشت هستند و اندامهای دیگر لکه های قهوه ای رنگ در زمینه سبز داراست .

    قسمت شکمی سفید بوده که لکه های قهوه ای  یا سیاه دارند .دگردیسی  در این جانور معمولا بعد از سه ماه و نیم تمام می شود ولی گاهی اوقات ممکن است دگردیسی مدت بیشتری طول بکشد . زیرا درجه ی حرارت روشنائی روز در طول مدت دگر دیسی تاثیر زیادی دارد.

   بدن شامل دو قسمت اصلی است:سر که شامل دهان و اعضای حسی :بویائی  بینایی  و شنوایی است. در این جانور گردن مشخصوجود ندارد . تنه که به آن دو زوج اعضای حرکتی متصل است و اصطلاحا می گویند قورباغه تتراپد (4پا) است. قورباغه بالغ فاقد دم است ولی نوزاد آن دم دارد و در جریان دگردیسی از بین میرود.

    

    

   سر:

   سر مثلثی شکل است و در آن دو قسمت تشخیص داده میشود:

   1.منخرین خارجی در جلو پوزه

   2.دو چشم بر جسته با مردمک افقی که از عنبیه زرد طلائی رنگی احاطه شده است.چشم قورباغه دارای دو پلک فوقانی تحتانی است.پلک فوقانی کدر و بی حرکت است .پلک تحتانی شفاف و قادر است تمام قرنیه را از بالا به پایین بپوشاند.

   3.پرده ی سماخ (tympan)به شکل دایره بوده و در عقب و پائین بچشم قرار گرفته و از پوست کدر پوشیده شده است .قورباغه دارای پلک سوم نیز میباشد.

   4.دهان دارای شکاف وسیعی است.این شکاف تا عقب چشمها ادامه دارد. در قسمت خلفی و انتهای فوقانی شکاف دهانی قورباغه در هر طرف سجاف  غده ای به نام غده ی فوق لبی وجود دارد . این سجاف در جانور ماده تقریبا مستقیم و بر عکس در جانور نر انتهای خلفی آن به طرف پائین خم شده است.

   در جلوی انتهای سجاف شکاف صوتی وجود دارد . این شکاف به کیسه جلدی باز میشود که زیر کف دهان قرار دارد .این کیسه را کیسه ی صوتی می گویند.

   در قورباغه دو کیسه ی صوتی وجود دارد وقتی هوای شش ها ناگهان وارد این کیسه ها بشوند باد کرده و بعنوان جعبه ی تقویت کننده ی صوت عمل می کنند . در قورباغه ها لپه های فارنکس نظیر طنابهای صوتی عمل می کنند .

   اگر سوند شیار دار را از طریق شکاف صوتی وارد کنیم کیسه های صوتی را که زیر پوست فک تحتانی است حس می کنیم.

    

    

   تنه:

   کم و بیش حجیم و به آن  اعضا حرکتی ضمیمه است.اعضا حرکت 4 یا 5 انگشتی است . پو ست بدن قورباغه سخت بوده یعنی فاقد فلس پر یا پشم است و دارای غدد فراوان است. این غدد پوست بدن را نرم و لزج نگه می دارد و میزان تبخیر پوستی را به حداقل می رساند.

    

    

   طرز تشریح

3. ثابت کردن جانور:

   قورباغه را بیهوش کرده و مطابق شکل به کمک سنجاق در تشتک ثابت می کنیم.

4. باز کردن بدن جانور:

   پوست بدن را در خط  وسط شکم و در ناحیه تحتانی با پنس بلند می کنیم و به کمک قیچی یک شکاف کوچک عرضی در آن ایجاد می کنیم . سوند شیار دار را از شکاف وارد کرده تا در امتداد طولی بدن تا زیر فک پائین برسد.با قیچی پوست بدن را تا انتهای شیار سوند می بریم.

5. بستن ورید شکمی:

   در طول عضله راست شکمی خطی آبی دیده می شود که به بند سینه ای نمی رسد این  خط همان ورید شکمی است.چنانچه این ورید بریده شود قسمتی از خون از سیستم گردش خون خارج شده  و کار بررسی این دستگاه را مشکل میسازد.برای بستن این رگ  ابتدا در قسمت پائین در دو طرف رگ به کمک قیچی دو سوراخ ایجاد کرده نوک پنس باریک را از یکی از شکافها وارد کرده وارد کرده تا از زیر ورید بگذرد و از شکاف دیگر خارج شود . نخ را با نوک پنس گرفته و پنس را بیرون میکشیم .بدین ترتیب با گره کردن نخ رگ بسته میشود.

6. قطع عضلات شکم:

   به موازات ورید شکمی عضلات شکم را می بریم سپس کمربند سینه ای را هم از هم جدا می کنیم .باید توجه داشت قلب که در زیر کمر بند سینه ای قرار گرفته آسیب نبیند.بالاخره عضلات و کمربند سینه ای را در دو طرف سنجاق می کنیم.

   پوست بدن قورباغه به عضلات زیرین خود چسبندگی ندارد و توسط کیسه های لنفاوی از  آنها جدا می شود.ضمنا پوست بدن دارای غدد سمی زیادی است . همچنین در پشت چشمها غده ترشحی بزرگی به نام پاروتید وجود دارد.که ماده ای سمی به نام بوفوتانین ترشح می کند.

   جانوری که در آزمایشگاه بررسی می شود bufo است.

ادامه نوشته

تاژکداران

ژیاردیا لامبلیا

ژیاردیا لامبلیا

 

جلسه ۳

تاژکداران

مطالعه ی جانوران تک یاخته

آمیب هیستولتیکا:(ameoba.histoletica)

این انگل در روده ی انسان زندگی می کند و تولید بیماری اسهال خونی می کند .

این انگل از طریق آب و غذای آلوده وارد لوله ی گوارش انسان می شود.

این انگل دارای دو فرم است:

1. تروفوزوئیت (فرم بیماری زا)
2. کیست(فرم انتقالی بیماری)

   فرم تروفوزوئیت :فرم فعال بیماری است و زمانی است که انگل وارد دستگاه گوارش گردیده است.

   فرم کیست:کیست فرم انتقال بیماری است.

   شخص بیمار می تواند تا مدتی به عنوان ناقل بیماری جایگاه داشته باشد . تشخیص آزمایشگاهی این انگل از طریق آزمایش مدفوع می باشد .این تک یاخته از طریق کیست توسط آب آشامیدنی     آلوده سبزی خام و افراد آلوده منتقل می شود.

   آپالینا:

   این تک یاخته ی مژه دار دارای بدنی پهن و چند هسته ی هم شکل و هم اندازه است.فاقد دهان است و از طریق سطح بدن خود به صورت فینو سیتوز (قطره خواری) تغذیه می کند انتقال این موجود به صورت کیست است که توسط لارو قورباغه خورده می شود.

   ژیاردیا لامبلیا:

   گروه دیگری از تک یاختگان که تولید بیماری می کنند دارای اندام حرکتی به نام تاژک هستند . تاژکداران دارای دو فرم کیست و تروفوزوئیت اند که در فرم تروفوزئیت دارای بدنی گلابی شکل (بادکنکی) و یک جفت هسته ی یکسان و یک شکل و تعدادی تاژک (8 عدد یا 4 جفت) و دارای یک صفحه ی مکنده برای چسبیدن به مخاط روده ی انسان هستند

   لازم به تذکر است که این انگل در روده ی باریک زندگی می کند .فرم کیست آن بیضی شکل و دارای تعدادی هسته و خرده های تاژک و غشایی شفاف در اطراف سلول دیده می شود هسته ها یک شکل هستند.

    این کیست همراه آب و مواد غذایی و دست های آلوده وارد بدن می شود کودکان بیشتر آلوده می شوند علائم بیماری بیشتر به صورت اختلالات گوارشی و اسهال  می باشد تشخیص آن از طریق مدفوع است بیشتر در نمونه مدفوع کیست دیده می شوند.

    

مطالعه ی مژکداران

پارامسی 

آمیب

جلسه2

مطالعه ی برخی از مژک داران 

 

       تک یاختگان

       (پروتو زوآ)

1. آمیب                    ameboa
2. تاژکداران              flagelata
3. مژکداران              ciliata
4. هاگداران               sporoza

 

شاخه مژکداران بیش از 8000   گونه را شامل می شود و بزرگترین شاخه ی تک یاختگان می باشند همه ی این جانوران دارای مژه هستند .

مژکداران بر خلاف سایر تک یاختگان دو نوع هسته دارند :1. هسته ی رویشی    2. هسته ی زایشی 

یک هسته ی ماکرو نوکلئوس که نسبتا بزرگ است (رویشی)

یک هسته ی میکرو نوکلئوس که بیشتر در سنتز DNAنقش دارد.(زایشی)

مژه داران در آب های شور و شیرین به سر می برند برخی زندگی آزاد و برخی انگل اند .

تولید مثلشان از طریق جنسی و غیر جنسی است.

معمولی ترین روش تکثیر آن ها تقسیم دو تایی به صورت تقسیم عرضی است.

ورتیسل(vorticella): زنگوله ای شکل و دارای پایه ای دراز و نازک است و یک تار ماهیچه ای در آن قرار دارد (میونم) در صورت احساس خطر تار منقبض شده و پایه به شکل ما پیچ در می اید . ورتیسل بر خلاف سایر نمونه هایی که ذکر خواهد شد در درون محیط کشت متحرک نیست بلکه به کمک پایه ی دراز و نازک خود همیشه به تکیه گاهی متصل باقی می ماند .هسته ی بزرگ این مژه دار به شکل نواری و باریک و دراز قابل رویت می باشد.

پارا مسیوم : معمولا در محیط کشت مژه داران تعداد زیادی پارامسیوم یلفت می شود و می توامن آن را از نظر شکل بزرگی جثه و حرکت تشخیص داد پارامسی جانوری است تک یاخته که بدنی نسبتا دراز دارد و به طور یکنواخت از مژه پوشیده شده است . این جانور که با چشم غیر مسلح هم قابل رویت است طولی برابر 70 تا 350 میکرون دارد .

جنس پاراسیوم دارای 9 گونه است گونه های مختلف پارامسیوم فراوانترین تک یاخته ها هستند وبه علت تغذیه از باکتری های موجود در سطح گیاهان در آب هایی که دارای خرده های گیاهی هستند به تعداد زیاد یافت می شود . معمولا در قسمت هایی از یک پارامسی که کم وبیش قابل رویت است اکتوپلاسم  مژه ها  شیار دهانی  واکوئل های گوارشی  هسته ی بزرگ  و واکوئل ضربان دار است .

حرکت این تک یاخته از طریق مژه ها است تعداد مژه ها در پارامسی بسیار زیاد است و به صورت ردیف های موربی قرار دارند.

پارامسیوم کوداتوم: مژکداری است که تمام سطح آن پوشیده از مژه است و دارای یک شکاف دهانی است و یک هسته ی بزرگ و یک هسته ی کوچک و دو واکوئل ضربان دار است و یک حفرهی مرکزی دارد وظایف واکوئل انقباضی دفع مواد زائد و تنظیم فشار اسمزی پارامسی است.تولید مثل به صورت جنسی و غیر جنسی است.

آمیب  معمولی: در آب های شیرین و صاف وجود دارد از لحاظ ساختاری از ساده ترین تک سلولی هاست آمیب به صورت زنده به شکل توده ای و شفاف و بی رنگ  به طول 0.6 میلی متر می باشد و دارای خصوصیت نیمه تراوایی نسبت به آب  اکسیژن و دی اکسید کربن است.